Y SINH HỌC TẾ BÀO
096 343 00 86

Tế bào trình diện kháng nguyên và sự kích hoạt miễn dịch

Tế bào trình diện kháng nguyên (APC) là những tế bào biểu hiện kháng nguyên lạ đã liên kết với MHC trên bề mặt của nó, nhờ đó tế bào T có thể nhận diện phức hợp này bằng cách thông qua thụ thể tế bào T (TCR).

1. Tế bào trình diện kháng nguyên (APC)

Tế bào trình diện kháng nguyên (antigen presenting cell – APC) là những tế bào biểu hiện kháng nguyên lạ đã liên kết với phức hệ hòa hợp mô chính (histocompatibility complex – MHC) trên bề mặt của nó, nhờ đó tế bào T có thể nhận diện phức hợp này bằng cách thông qua thụ thể tế bào T (T-cell receptor – TCR).

MHC có nhiều tên gọi khác nhau như Phức hợp tương thích mô chính, Phức hệ hoà hợp mô chính, Phức hệ phù hợp tổ chức chính, Hệ thống trình diện kháng nguyên, hay ở người được gọi kháng nguyên bạch cầu người (human leucocyte antigen – HLA). Đây là cấu trúc quan trọng, có vai trò trình diện kháng nguyên để tế bào T nhận diện. Khác với tế bào B có thể nhận diện trực tiếp kháng nguyên chưa xử lý, TCR chỉ nhận diện được các đoạn peptide gắn với một phân tử MHC, do đó protein của tác nhân gây bệnh phải được cắt thành các đoạn peptide ngắn và gắn vào MHC rồi đưa ra bề mặt tế bào. MHC có hai nhóm chính: MHC lớp I có trên bề mặt hầu hết tất cả các tế bào có nhân của cơ thể và trình diện kháng nguyên cho tế bào T CD8+, MHC lớp II chỉ có trên một số loại tế bào của hệ miễn dịch như các tế bào trình diện kháng nguyên chuyên nghiệp và trình diện kháng nguyên cho tế bào T CD4+.

Mặc dù tất cả các loại tế bào có nhân trong cơ thể đều có thể là APC, tuy nhiên thuật ngữ “Tế bào trình diện kháng nguyên” (APC) thường để chỉ những tế bào chuyên hóa biểu hiện cả MHC lớp I và II, kích hoạt cả tế bào T hỗ trợ (CD4+) và T gây độc (CD8+). Các loại tế bào này bao gồm tế bào tua/đuôi gai (Dendritic cell), đại thực bào (Macrophage) và tế bào B trưởng thành, chúng có chức năng quan trọng là hoạt hóa tế bào T non (naïve T cell) thành dạng trưởng thành với đầy đủ các chức năng.

0514 antigen presenting cell apc medical images for powerpoint Slide01

2. Sự trình diện kháng nguyên và kích hoạt miễn dịch

Khi tác nhân gây bệnh hoặc vaccine đi vào cơ thể, chúng bị bắt giữ bởi các APC (tế bào đuôi gai, đại thực bào) và bị phân giải thành các mảnh peptide nhỏ bên trong APC. Những mảnh peptide này được gắn vào các MHC:

- MHC lớp I trình diện kháng nguyên cho các tế bào T gây độc (CD8+), giúp loại bỏ các tế bào bị nhiễm bệnh hoặc bất thường

- MHC lớp II trình diện kháng nguyên cho các tế bào T hỗ trợ (CD4+), khởi đầu cho sự kích hoạt miễn dịch.

Phức hợp kháng nguyên – MHC được nhận diện bởi TCR trên các tế bào T, từ đó kích hoạt các tế bào T và các tín hiệu nội bào cần thiết cho các phản ứng miễn dịch. Tế bào T hỗ trợ được hoạt hóa đóng vai trò trung tâm, cung cấp tín hiệu cho tế bào B để thúc đẩy sự hoạt hóa, tăng sinh và biệt hóa tế bào B. Tế bào B trưởng thành tạo nên tế bào plasma sản sinh kháng thể và tế bào B nhớ, đảm bảo sự bảo vệ tức thời và trí nhớ miễn dịch lâu dài đối với loại kháng nguyên đó. Đây chính là cơ chế của miễn dịch thích ứng sau tiêm chủng hoặc mắc một số bệnh.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Ringel O., et al. (2018). The Hard Way towards an Antibody-Based HIV-1 Env Vaccine: Lessons from Other Viruses. Viruses 15;10(4): 197. DOI: https://doi.org/10.3390/v10040197

BÀI VIẾT GẦN ĐÂY
BÀI VIẾT LIÊN QUAN
Phát hiện vai trò kích hoạt phản ứng miễn dịch của tế bào T hỗ trợ có CD4 dương tính
Phát hiện vai trò kích hoạt phản ứng miễn dịch của tế bào T hỗ trợ có CD4 dương tính Ung thư là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn thế giới. Các phương pháp điều trị ung thư hiện nay gặp nhiều trở ngại vì các loại ung thư có thể di căn, lan rộng từ khối u nguyên phát khắp cơ thể và một số tế bào gốc ung thư có thể trở nên kháng với hóa trị và xạ trị. Liệu pháp miễn dịch đã cho thấy triển vọng, nhưng chỉ có một số lượng tương đối ít (khoảng dưới 20%) bệnh nhân đáp ứng với nó. Hệ thống miễn dịch có hai loại tế bào tiêu diệt những tế bào ung thư: tế bào T dương tính với CD8 và tế bào giết tự nhiên (natural killer cell – NK cell). 21/01/2026
Tế bào miễn dịch
Tế bào miễn dịch Tế bào miễn dịch là những tế bào có nhiệm vụ bảo vệ cơ thể khỏi tác nhân gây hại như vi khuẩn, virus, nấm, ký sinh trùng bằng cách phát hiện, tiêu diệt và loại bỏ chúng, hình thành nên hàng rào phòng thủ của cơ thể. 22/01/2026
Atlas mới về tế bào miễn dịch giúp chẩn đoán và điều trị cá nhân hóa cho người châu Á
Atlas mới về tế bào miễn dịch giúp chẩn đoán và điều trị cá nhân hóa cho người châu Á Các nhà khoa học từ Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan và Ấn Độ đã cùng tham gia một nghiên cứu để tạo ra bản đồ đa dạng miễn dịch châu Á (Asian Immune Diversity Atlas – AIDA), phân tích toàn diện về các tế bào miễn dịch từ nhiều quần thể người châu Á khác nhau. Sự đa dạng sinh học của con người chịu ảnh hưởng của các yếu tố như tuổi tác, giới tính và nguồn gốc di truyền, tác động đáng kể đến kết quả sức khỏe, khiến cho những bản đồ tham chiếu theo từng nhóm dân số trở nên cần thiết để có những hiểu biết lâm sàng chính xác. Bản đồ này có thể hỗ trợ những chẩn đoán chính xác hơn và mang lại phương pháp điều trị cá thể hóa cho người châu Á, đồng thời giải quyết được một vấn đề quan trọng trong nghiên cứu hệ gen toàn cầu, vốn trước đây chủ yếu tập trung vào các nhóm dân số châu Âu. Các nhà khoa học đã phân tích hơn 1,2 triệu tế bào miễn dịch từ 625 người hiện khỏe mạnh, đồng thời đánh giá các yếu tố về dân tộc, độ tuổi, giới tính ảnh hưởng đến tỷ lệ tế bào miễn dịch và sự biểu hiện gen. Kết quả cho thấy tuổi tác và giới tính ảnh hưởng đến các tế bào miễn dịch khác nhau giữa các nhóm dân tộc châu Á. Trong một số trường hợp, các loại tế bào và biểu hiện gen được phát hiện phổ biến hơn 2-8 lần ở một số quần thể nhất định. Sự khác biệt đó có thể giúp cải thiện chẩn đoán bệnh và đánh giá rủi ro sức khỏe, giải thích tại sao một số người có khả năng mắc một số bệnh truyền nhiễm hoặc tự miễn cao hơn người khác. Ví dụ: người Thái Lan có tỷ lệ tế bào đơn nhân thấp hơn, cho thấy cần phải xem xét yếu tố dân tốc khi cân nhắc hiến mẫu; người Hàn Quốc có tỷ lệ tế bào T điều hòa thấp hơn, liên quan đến nguy cơ mắc các bệnh tự miễn cao hơn; người Singapore gốc Ấn có gen FCER1A hoạt động mạnh hơn người gốc Hoa, dẫn đến phản ứng miễn dịch có sự khác biệt; ngoài ra cũng tìm thấy mối liên hệ giữa các biến thể di truyền liên quan đến bệnh ở quần thể người Nhật Bản và các loại tế bào miễn dịch cụ thể, chẳng hạn biến thể liên quan đến viêm khớp dạng thấp với gen HIF1A. Những phát hiện này cho thấy việc kết hợp hồ sơ miễn dịch với dữ liệu di truyền có thể mở đường cho việc chẩn đoán và điều trị chính xác hơn theo từng nhóm dân số ở châu Á. Các bác sỹ có thể sử dụng AIDA để xây dựng xét nghiệm máu thế hệ mới nhằm chẩn đoán nhiều loại bệnh khác nhau.   TÀI LIỆU THAM KHẢO Kock K.H., et al. (2025). Asian diversity in human immune cells. Cell, 188(8), 2288-2306. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cell.2025.02.017 24/01/2026
Vai trò của tương tác giữa đại thực bào liên quan đến khối u và nguyên bào sợi liên quan đến ung thư trong môi trường vi mô của sarcoma mô mềm
Vai trò của tương tác giữa đại thực bào liên quan đến khối u và nguyên bào sợi liên quan đến ung thư trong môi trường vi mô của sarcoma mô mềm Sarcoma là một loại ung thư hiếm gặp phát triển từ các mô liên kết của cơ thể như xương, cơ, mỡ, dây thần kinh, mạch máu,… Sarcoma mô mềm (soft tissue sarcoma – STS) phát triển ở cơ, mỡ, gân, dây chằng, mô xơ, mạch máu, chiếm khoảng 80% các trường hợp sarcoma, là loại ung thư nguy hiểm, với tỷ lệ sống thêm 5 năm chỉ khoảng 15% nếu đã di căn và khoảng 81% nếu chưa lan rộng. Trong STS, vi môi trường khối u (tumor microenvironment – TME) không chỉ hoạt động như một chất nền tăng trưởng cho tế bào ung thư mà còn là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hành vi của khối u và đáp ứng điều trị. TME chứa hai thành phần tế bào trung tâm là đại thực bào liên quan đến khối u (tumor-associated macrophage – TAM) và nguyên bào sợi liên quan đến ung thư (cancer-associated fibroblast – CAF), sự tương tác giữa các tế bào và các phân tử tín hiệu giúp điều chỉnh sự tăng sinh, xâm lấn và di căn của khối u. CAF giải phóng nhiều phân tử tín hiệu như IL-6, TGF-β, PDGF, HIF-1α và SPP1, kích hoạt và thu hút TAM, đồng thời thúc đẩy sự phân cực của chúng về phía kiểu hình M2, được biết đến với hoạt động tiền ung thư. Các cytokine này kích thích sự hình thành mạch máu bất thường, tái cấu trúc chất nền ngoại bào (extracellular matrix – ECM) và cơ chế thoát miễn dịch. Đồng thời, TAM tiết ra IL-34, CSF1R, VEGF và MMP, giúp tăng cường hoạt hóa CAF và thúc đẩy sự tăng sinh và di cư của tế bào khối u. Tương tác hai chiều này tạo ra một vòng lặp: TAM kích hoạt CAF thông qua các yếu tố như SPP1, MMP2/9 và EGF, tăng cường khả năng tái cấu trúc ECM và hỗ trợ khối u xâm lấn của CAF. Ngược lại, CAF tiết ra các chất hoạt hóa PDGF và IL-6/STAT3, thúc đẩy sự tuyển dụng, sự sống sót và sự phân cực của TAM. Hơn nữa, trục này ức chế các phản ứng miễn dịch chống khối u: CAF sản xuất axit lactic và TGF-β, ức chế sự tăng sinh tế bào T, trong khi TAM biểu hiện PD-L1, ngăn chặn hoạt động của tế bào T thông qua con đường PD-1/PD-L1. Nhìn chung, mạng lưới kết hợp TAM-CAF tổ chức lại vi môi trường khối u theo hướng ủng hộ xơ hóa, ức chế miễn dịch và ủng hộ sinh mạch, tăng cường sự tăng sinh, di cư và trốn tránh miễn dịch của tế bào khối u trong các khối u mô mềm.   TÀI LIỆU THAM KHẢO Zhou J., et al. (2025). The prognostic role of tumor-associated macrophage and cancer-associated fibroblast interactions in soft tissue sarcoma microenvironments. iScience 28(11): 113851. DOI: https://doi.org/10.1016/j.isci.2025.113851 24/01/2026