Điều trị viêm da dị ứng bằng tế bào gốc trung mô (MSC)
Viêm da dị ứng là một rối loạn viêm mạn tính ở da điển hình, đặc trưng bởi các tổn thương da dạng chàm (eczema) và ngứa dữ dội, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Có nhiều cơ chế bệnh sinh khác nhau gây nên viêm da dị ứng, như yếu tố di truyền, khiếm khuyết hàng rào biểu bì và các yếu tố miễn dịch gây bệnh. Việc điều trị viêm da dị ứng thường là điều trị tại chỗ sử dụng corticosteroid, chất ức chế calcineurin, chất đối kháng thụ thể leukotriene và thuốc kháng histamine, các thuốc này làm giảm tạm thời các triệu chứng nhưng đồng thời gây những tác dụng phụ và kháng thuốc trong điều trị lâu dài. Các phương pháp điều trị mới (kháng thể đơn dòng, dùng tế bào gốc) đang được thử nghiệm và hi vọng được áp dụng trong trong tương lai gần.
Tế bào gốc/tế bào đệm trung mô (Mesenchymal stem/stromal cell – MSC) là loại tế bào đa tiềm năng giới hạn, có khả năng tự đổi mới và biệt hóa được thành nhiều loại tế bào khác nhau trong cơ thể, hiện được nghiên cứu ứng dụng nhiều nhất trong liệu pháp tế bào. MSC có thể được thu nhận từ nhiều nguồn khác nhau trong cơ thể, như dây rốn, tủy răng sữa, tủy xương, mô mỡ,… Ngoài những thử nghiệm trong tái tạo mô, MSC đã được nghiên cứu điều trị nhiều loại bệnh liên quan đến miễn dịch và bệnh tự miễn, như hen suyễn, lupus ban đỏ hệ thống, viêm khớp dạng thấp, đa xơ cứng, viêm da dị ứng. Việc ứng dụng MSC trong điều trị những bệnh này dựa trên khả năng điều hòa miễn dịch của chúng, như ức chế hoạt động của tế bào T và B, giải phóng các cytokine chống viêm (IL-10 và TGF-β), giảm sự phát triển của IL-4 và IFNγ, giảm sản xuất lgE,…
Khoảng 10 năm gần đây, nhiều nghiên cứu đã hướng đến điều trị viêm da dị ứng bằng MSC. Các nhiên cứu tiền lâm sàng cho thấy sự tiến triển bệnh có thể bị ức chế bởi MSC có nguồn gốc từ máu dây rốn (UCB-MSC), tủy xương (BM-MSC) hoặc mô mỡ (AD-MSC), trong đó loại tế bào gốc, quá trình chuẩn bị tế bào, số lượng tế bào được cấy ghép, tần suất sử dụng, các mục tiêu theo dõi đánh giá tiến triển bệnh,… khiến các nghiên cứu chưa có sự thống nhất về hiệu quả điều trị. Cơ chế MSC làm giảm phản ứng dị ứng vẫn chưa rõ ràng, vì hầu hết các nghiên cứu không tập trung vào điều trị tại chỗ mà điều hòa phản ứng viêm toàn thân (trong đó một thử nghiệm đã cho thấy tác dụng bảo vệ được quan sát rõ ràng hơn khi tiêm MSC dưới da). MSC cũng không tự động ức chế miễn dịch mà được kích thích để có các đặc tính điều hòa miễn dịch, ví dụ sử dụng các yếu tố mồi như IFN-γ, TNF-α và IL-1β.
Mặc dù các nghiên cứu tiền lâm sàng cho những kết quả khả quan, tuy nhiên hiện mới chỉ có một thử nghiệm lâm sàng giai đoạn I/IIa được công bố trong sử dụng MSC để điều trị viêm da dị ứng. MSC từ máu cuống rốn (UCB-MSC) được tiêm dưới da ở 34 người trưởng thành bị viêm da dị ứng mức độ trung bình đến nặng, sau đó đánh giá bằng điểm chỉ số diện tích và mức độ nghiêm trọng của bệnh chàm - eczema (EASI). Kết quả là sự cải thiện triệu chứng được quan sát ở các bệnh nhân thử nghiệm, đặc biệt là nhóm điều trị với liều MSC cao hơn (5 x 10^7 tế bào) có điểm EASI giảm 50% ở hơn một nửa số bệnh nhân (6/11) mà không có tác dụng phụ. Hiện tại, một số thử nghiệm lâm sàng với số lượng bệnh nhân lớn hơn và thiết kế nghiên cứu chặt chẽ hơn đang được thực hiện, như các thử nghiệm NCT02888704, NCT04137562, NCT04179760 (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, https://clinicaltrials.gov/ct2/home).
---------
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Daltro S.R.T., et al. (2020). Mesenchymal stem cells and atopic dermatitis: a review. Frontiers in cell and developmental biology, 8, 326. DOI: 10.3389/fcell.2020.00326
