Liệu pháp tế bào NK mang lại hy vọng trong điều trị HIV

Các tế bào miễn dịch NK được tăng cường cho thấy tiềm năng trong việc nhắm đích vào những ổ virus HIV mà các loại thuốc hiện nay không thể loại bỏ.

Theo Chương trình phối hợp của Liên hợp quốc về HIV/AIDS (The Joint United Nations Programme on HIV/AIDS – UNAIDS), hiện tại có hơn 30 triệu người trên toàn thế giới nhiễm HIV cần điều trị kháng virus (Antiretroviral therapy – ART) hàng ngày để kiểm soát tình trạng bệnh. Mặc dù các loại thuốc này rất hiệu quả trong việc ức chế HIV, nhưng virus không bị loại bỏ hoàn toàn mà vẫn ẩn náu trong các “ổ chứa” ở khắp cơ thể và tái hoạt động nếu bệnh nhân bị gián đoạn điều trị.

Các nhà khoa học tại Đại học Case Western Reserve hợp tác cùng Đại học Pittsburgh đã phát hiện ra rằng các tế bào giết tự nhiên (Natural Killer – NK) có thể được tăng cường để chống lại tình trạng nhiễm HIV tốt hơn. Phát hiện này được công bố trên tạp chí mBio (tạp chí khoa học của Hiệp hội Vi sinh vật học Hoa Kỳ) và được kỳ vọng có thể thay đổi tương lai của việc điều trị HIV/AIDS.

Tế bào NK là loại tế bào lympho thuộc hệ miễn dịch tự nhiên, đóng vai trò nhận diện và tiêu diệt nhanh chóng các tế bào bị nhiễm virus hoặc tế bào ung thư. Liệu pháp miễn dịch tế bào NK là phương pháp điều trị trong đó NK được thu thập, hoạt hóa và nuôi cấy tăng sinh cho đến khi đạt số lượng và hoạt tính của tế bào, sau đó truyền lại vào cơ thể người bệnh. Hiện tại, liệu pháp NK đang được sử dụng trong điều trị ung thư. Trong nghiên cứu này, các nhà khoa học phát hiện ra rằng tế bào NK được tách từ bệnh nhân nhiễm HIV có thể được nuôi cấy tăng sinh trong phòng thí nghiệm để nhắm đích và làm giảm virus ẩn náu trong các ổ chứa một cách hiệu quả hơn.

Nhóm nghiên cứu đã nuôi cấy tế bào NK cùng với tế bào trình diện kháng nguyên có biểu hiện IL-21 gắn màng để tạo thành tế bào eNK CD56bright CD16+. Những tế bào eNK biểu hiện nhiều thụ thể hoạt hóa, có độc tính cao với các tế bào đích thể hiện qua việc tiêu diệt tế bào T CD4+ nhiễm HIV. Đáng chú ý, tế bào eNK từ người nhiễm HIV đang điều trị bằng ART đã tiêu diệt hiệu quả tế bào T nhiễm virus được tái hoạt hóa, thông qua sự suy giảm tải lượng provirus, mRNA của HIV-1 và sự giải phóng virus.

**Tế bào eNK từ người nhiễm HIV làm giảm sự giải phóng HIV từ tế bào T CD4+ tự thân tái kích hoạt từ trạng thái tiềm ẩn**
(A) Sơ đồ phát hiện khả năng tiêu diệt của eNK bằng sự giải phóng virus. Tế bào T CD4+ từ người nhiễm HIV điều trị với ART được phân lập từ tế bào đơn nhân (PBMC) và được hoạt hóa bằng tác nhân đảo ngược trạng thái tiềm ẩn (LRA) trong 24 giờ. Song song đó, tế bào NK được tách từ PBMC bằng cách loại bỏ CD3 và được nhân nuôi thành tế bào eNK. Nuôi cấy đồng thời tế bào T CD4+ đã hoạt hóa với tế bào eNK tự thân và ủ trong 7 ngày trong môi trường nuôi cấy có chứa thuốc kháng retrovirus. Sau khi nuôi cấy, dịch nổi được thu thập để đo sự giải phóng virus (Người hiến 1). Đối với Người hiến 2 và 3, tế bào eNK được lấy ra vào ngày thứ 7 và ủ thêm 7 ngày nữa trước khi thu thập dịch nổi. (B) Sự giải phóng virus bởi tế bào T CD4+ từ người nhiễm HIV sau khi điều trị bằng tế bào eNK. Biểu đồ cột thể hiện số bản sao RNA HIV/μL đối với tế bào T CD4+ không được kích thích (Unstim), được kích thích riêng lẻ (Stim) hoặc cùng với tế bào eNK (Stim+eNK) từ mỗi người hiến. (C) Tỷ lệ phần trăm giải phóng virus được chuẩn hóa theo tế bào T CD4+ được kích thích (Stim), so sánh với tế bào T CD4+ được kích thích cùng với tế bào eNK (Stim+eNK) và tế bào T CD4+ không được kích thích (Unstim).

Những kết quả trên cho thấy liệu pháp miễn dịch tế bào NK kết hợp với điều trị với các tác nhân đảo ngược trạng thái tiềm ẩn (latency-reversing agent – LRA) là một chiến lược đầy hứa hẹn để giảm lượng HIV-1 tiềm ẩn ở bệnh nhân HIV/AIDS. Phương pháp này có thể giúp bệnh nhân kiểm soát virus mà không cần phụ thuộc suốt đời vào phác đồ ART. Nhóm nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng liệu pháp này không nhất thiết yêu cầu eNK phải là tự thân mà có thể dùng tế bào từ người hiến khác để phát triển nguồn sản phẩm sẵn có, bao gồm NK từ máu dây rốn hoặc tế bào gốc đa tiềm năng cảm ứng (iPSC). Việc sử dụng eNK từ iPSC có lợi thế trong việc biến đổi gen từ tế bào nguồn, để có thể hướng đến nhắm đích vào các ổ HIV như hạch bạch huyết, ruột, não, từ đó điều trị HIV hiệu quả hơn.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Checkley M. A. , et al. (2026). Reduction of the HIV-1 reservoir in T cells from people with HIV-1 on suppressive antiretroviral therapy using expanded natural killer cells. mBio 0:e02956-25. DOI: https://doi.org/10.1128/mbio.02956-25

2. Thông cáo báo chí ngày 05/02/2026 của Nhóm Điều trị AIDS Châu Âu: “Case Western Reserve University: New approach to HIV treatment offers hope to reduce daily drug needs” https://www.eatg.org/hiv-news/press-release-case-western-reserve-university-new-approach-to-hiv-treatment-offers-hope-to-reduce-daily-drug-needs/