BỆNH LÝ KHÁC
Đề xuất gỡ bỏ bài báo mới công bố về “tế bào gốc giúp làm giảm nguy cơ suy tim sau cơn đau tim” do những vấn đề nghiêm trọng liên quan đến dữ liệu
Ngày 29 tháng 10 năm 2025, tạp chí khoa học The BMJ công bố kết quả một nghiên cứu cho thấy truyền tế bào gốc trung mô tách từ lớp thạch Wharton trong dây rốn (Wharton’s jelly derived mesenchymal stem cell, WJ-MSC) vào động mạch vành trong 3-7 ngày sau cơn đau tim giúp giảm tỷ lệ suy tim và các vấn đề liên quan, cũng như cải thiện chức năng tim so với việc chỉ được điều trị tiêu chuẩn. Báo cáo này đã gợi ý về việc truyền WJ-MSC có thể là một thủ thuật bổ sung có giá trị cho những bệnh nhân trải qua cơn đau tim để ngăn ngừa suy tim, giảm nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch bất lợi trong tương lai. Kết quả này gây tiếng vang lớn trên các phương tiện truyền thông, trong đó tờ New Scientist gọi nghiên cứu này là “bằng chứng mạnh mẽ nhất cho thấy tế bào gốc có thể giúp tim tự phục hồi”. Bạn đọc có thể tham khảo toàn văn bài báo tại https://doi.org/10.1136/bmj-2024-083382 hoặc tóm tắt tại https://ysinhtebao.com/tbg-trung-mo/lieu-phap-msc-giup-giam-nguy-co-suy-tim-sau-nhoi-mau-co-tim. Khoảng một tuần sau khi The BMJ đăng bài, website Retraction Watch đã tổng hợp những phát hiện về sự không nhất quán trong dữ liệu, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến kết quả của nghiên cứu này. Nổi bật là những bình luận của Dorothy Bishop (một nhà nghiên cứu tại Đại học Oxford, Vương quốc Anh, https://www.psy.ox.ac.uk/people/dorothy-bishop) và Nick Brown (Nghiên cứu sinh tại Đại học Groningen, Hà Lan) trên PubPeer, một trang web phi lợi nhuận cho phép người dùng bình duyệt các báo cáo khoa học sau khi xuất bản. Họ đều yêu cầu cần gỡ bỏ bài báo ngay lập tức, do những vấn đề về số liệu “không thể xảy ra ngẫu nhiên”, bao gồm một số điểm đáng chú ý như sau: - Nghiên cứu chỉ tuyển dụng bệnh nhân dưới 65 tuổi, tuy nhiên trong dữ liệu đi kèm có 127 bệnh nhân trên 65 tuổi. - Xuất hiện một “mô hình lặp lại kỳ lạ”, trong đó cứ 101 bản ghi dữ liệu thì hầu như tất cả các giá trị đều giống hệt nhau. Cân nặng của 288 trong 334 trường hợp được báo cáo đều là số nguyên và bội số của 5 (tính theo đơn vị kilogam), cũng là một dấu hiệu đáng chú ý. - Một số vấn đề về dữ liệu có thể đã được phát hiện trong quá trình bình duyệt ngang hàng (peer review), tuy nhiên dường như các tác giả đã không chia sẻ dữ liệu cho đến sau khi bình duyệt (tuy nhiên có những thông tin cho rằng dữ liệu đã được tải lên và chỉ chia sẻ với người bình duyệt, sau khi kết thúc quá trình bình duyệt thì dữ liệu mới được công khai). - Có sự xung đột lợi ích tiềm ẩn đối với tác giả Anthony Mathur, một cổ đông và là người được ủy thác của Heart Cells Foundation, tổ chức từ thiện tài trợ cho một đơn vị thực hiện liệu pháp tế bào gốc cho bệnh nhân mắc bệnh tim. - Một số vấn đề khác, bao gồm "sự khác biệt" giữa số lượng đối tượng được đăng ký (420) và số lượng bản ghi dữ liệu (360). Phản hồi những ý kiến này, tác giả liên hệ của bài báo, Armin Attar tuyên bố: nhóm tác giả đã nhận thấy một số điểm không nhất quán của dữ liệu trong quá trình kiểm tra nội bộ, và đang tiến hành đánh giá với một quá trình mất khoảng 2-3 tuần. Trong khi đó, Emma Dickinson, giám đốc quan hệ truyền thông của tạp chí The BMJ (nơi xuất bản bài báo), phát biểu: “Chúng tôi đã ghi nhận những lo ngại. BMJ rất coi trọng những cáo buộc về sự khác biệt trong dữ liệu.” Nhóm tác giả gồm 10 thành viên, trong đó 7 người đến từ Đại học Shiraz (Iran), 1 người làm việc tại Đại học Sharjah (UAE) và 2 người công tác tại Đại học Queen Mary London (Vương quốc Anh). Attar (tác giả đầu) có 5 bài báo khác bị đánh dấu, trong khi Azarpira (tác giả cuối) có tới 36 bài báo bị đánh dấu trên PubPeer vì những lo ngại về hình ảnh (trùng lặp hình ảnh trong các bài báo) và những vấn đề dữ liệu. Những ứng dụng về tế bào gốc trong điều trị các bệnh lý về tim đã từng gây nên những tranh cãi trong quá khứ. Năm 2018, Đại học Harvard và Bệnh viện Brigham and Woman's (Hoa Kỳ) đã đề nghị gỡ bỏ hơn 30 bài báo từ phòng thí nghiệm của Piero Anversa (một chuyên gia tim mạch tại trường Y Harvard), sau đó hàng chục bài trong số này đã bị tuyên bố gỡ bỏ. Cập nhật: Ngày 31/03/2026, Tạp chí BMJ chính thức rút bài báo, với lý do vẫn còn những lo ngại về độ tin cậy của thử nghiệm và tính toàn vẹn của dữ liệu, trong khi tác giả chính và cơ quan quản lý chưa thể giải quyết thỏa đáng những lo ngại đó. TÀI LIỆU THAM KHẢO https://retractionwatch.com/2025/11/06/sleuths-flag-complete-mismatch-in-data-of-bmj-stem-cell-study/ BÀI VIẾT LIÊN QUAN: - Liệu pháp tế bào gốc trung mô (MSC) giúp giảm nguy cơ suy tim sau nhồi máu cơ tim https://ysinhtebao.com/tbg-trung-mo/lieu-phap-msc-giup-giam-nguy-co-suy-tim-sau-nhoi-mau-co-tim - Chính thức: Tạp chí BMJ rút lại bài báo khoa học về nghiên cứu “tế bào gốc giúp làm giảm nguy cơ suy tim sau cơn đau tim” thực hiện tại Iran https://ysinhtebao.com/tin-tuc/bmj-rut-lai-bai-bao-ve-tbg-giup-lam-giam-nguy-co-suy-tim-sau-con-dau-tim
23/01/2026
Liệu pháp tế bào gốc trung mô (MSC) giúp giảm nguy cơ suy tim sau nhồi máu cơ tim
Thử nghiệm lâm sàng PREVENT-TAHA8 cho thấy những kết quả đáng ngạc nhiên về tiềm năng giảm nguy cơ suy tim sau nhồi máu cơ tim của MSC
23/01/2026
Trường hợp tiếp theo đẩy lùi HIV sau ghép tế bào gốc: tế bào NK có thể đóng vai trò then chốt
Tại Hội nghị bệnh AIDS châu Âu lần thứ 20 (EACS 2025) diễn ra tại Paris trong các ngày 15- 18/10/2025, các đại biểu đã nhận được thông tin cập nhật về một trường hợp chữa khỏi bệnh nhiễm HIV (trường hợp này đã được báo cáo tại hội nghị năm 2024 về tình trạng bệnh), trong đó có những phân tích đánh giá để đưa ra giả thuyết về cơ chế khỏi bệnh. Bệnh nhân này, được gọi là “bệnh nhân Berlin thứ hai” (phân biệt với “bệnh nhân Berlin” là người đầu tiên trên thế giới được chữa khỏi HIV), được ghép tế bào gốc vào cuối năm 2015 để điều trị bệnh bạch cầu dòng tủy cấp tính, đồng thời nhờ đó mà đã không tái phát HIV mặc dù đã ngừng điều trị 7 năm
23/01/2026
Liệu pháp tế bào gốc giúp đẩy lùi tình trạng đào thải miễn dịch sau ghép thận
Các nhà khoa học tại Mayo Clinic (Hoa Kỳ) đang thử nghiệm liệu pháp tế bào gốc để không dùng thuốc ức chế miễn dịch nhưng vẫn ngăn ngừa được tình trạng đào thải cơ quan sau cấy ghép thận. Nghiên cứu này sử dụng một sản phẩm tế bào đang được nghiên cứu (MDR-101), gồm các tế bào gốc tạo máu (Hematopoietic Stem Cell – HSC) đồng loại CD34+, kết hợp một lượng tế bào T CD3+ được hiến tặng từ người thân của người nhận cấy ghép thận, với mục tiêu cho phép bệnh nhân mang thể khảm hỗn hợp để ngăn ngừa tình trạng đào thải thông qua khả năng dung nạp miễn dịch đặc hiệu của người hiến, từ đó hướng tới giảm liều và cuối cùng ngừng sử dụng thuốc ức chế miễn dịch. Đây là một thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm, giai đoạn 3, ngẫu nhiên có đối chứng để đánh giá sản phẩm tế bào MDR-101 có khả năng dung nạp miễn dịch so với chăm sóc tiêu chuẩn ở người nhận ghép thận. Những người trưởng thành nhận ghép thận từ anh chị em ruột còn sống phù hợp kháng nguyên bạch cầu người (Human Leukocyte Antigen – HLA), được phân ngẫu nhiên vào nhóm điều trị (n = 20) hoặc nhóm đối chứng (n = 10). Những người nhận điều trị được áp dụng phác đồ không gây hủy tủy và truyền MDR-101 (có nguồn gốc từ cùng người hiến thận) vào ngày 11, ngừng steroid vào ngày 10 và ngừng mycophenolate vào ngày 39, tiếp tục dùng thuốc ức chế miễn dịch tacrolimus cho đến ngày 180 và giảm dần đến 1 năm sau ghép thì ngừng hẳn nếu tỷ lệ tế bào khảm trong cơ quan tạo máu ≥5%. Nhóm đối chứng được ức chế miễn dịch theo chăm sóc tiêu chuẩn của cơ sở nghiên cứu. Kết quả cho thấy trong 20 người nhận thận ghép được truyền MDR-101, không có ai phát triển bệnh ghép chống chủ (Graft versus Host Disease – GvHD), với 19 người (95%) ngừng hoàn toàn việc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch sau 1 năm, trong đó 15 người (75%) đạt được hiệu quả không phụ thuộc thuốc sau 2 năm ghép thận, chất lượng cuộc sống được cải thiện so với điều trị tiêu chuẩn. Kết quả nghiên cứu này đưa ra định hướng nhằm giảm nhu cầu sử dụng thuốc chống thải ghép suốt đời ở người được ghép thận, hứa hẹn một phương pháp điều trị an toàn và hiệu quả hơn cho các bệnh nhân ghép tạng, tiến tới loại bỏ gánh nặng dùng thuốc ức chế miễn dịch và cải thiện chất lượng của sống cho bệnh nhân. --------- TÀI LIỆU THAM KHẢO Kaufman D. B., et al. (2025). Induction of immune tolerance in living related human leukocyte antigen–matched kidney transplantation: A phase 3 randomized clinical trial. American Journal of Transplantation. DOI: 10.1016/j.ajt.2025.01.044.
23/01/2026
Công nghệ in 3D sinh học tạo nên bước tiến lớn hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường bằng liệu pháp tế bào gốc
Bệnh tiểu đường là một rối loạn chuyển hóa gây ra bởi sự rối loạn chức năng của tuyến tụy – cơ quan chịu trách nhiệm điều chỉnh lượng đường trong máu. Trong tuyến tụy, các tế bào đảo tụy tiết ra insulin để giảm lượng đường máu. Chúng điều chỉnh quá trình tiết insulin thông qua tương tác với các thành phần của chất nền ngoại bào (ECM) và tế bào mạch máu xung quanh. Trong trường hợp các tế bào đảo tụy bị tổn thương nghiêm trọng cần thay thế, việc sản xuất các tế bào này để sử dụng trong điều trị là điều rất khó khăn. Công nghệ tế bào gốc đã cung cấp một con đường đầy hứa hẹn để tạo ra các đảo tụy in vitro, tuy nhiên việc tái tạo chính xác môi trường vi mô và hốc mạch cần thiết để các đảo tụy này hoạt động giống như tuyến tụy thực sự là một trở ngại rất lớn. Trong một báo cáo công bố trên tạp chí Nature Communications tháng 3 năm 2025, các nhà khoa học tại Đại học Khoa học và Công nghệ Pohang (POSTECH) đã phát triển thành công một nền tảng cải tiến để điều trị bệnh tiểu đường bằng cách sử dụng công nghệ in sinh học 3D với mực in có nguồn gốc từ mô tụy. Loại mực in sinh học chuyên dụng này có tên PINE (Peri-islet Niche-like ECM), bao gồm ECM và các protein màng đáy (như laminin và collagen IV) được chiết xuất một phần từ mô tụy. Từ đó, nhóm nghiên cứu đã tạo nên nền tảng HICA-V (Human Islet-like Cellular Aggregates and Vasculature), sắp xếp chính xác các tế bào đảo tụy (được biệt hóa từ tế bào gốc) dọc theo cấu trúc mạch máu, mô phỏng cấu trúc của tuyến tụy trong cơ thể. Các tế bào đảo tụy được nuôi cấy trên nền tảng HICA-V này đã tăng cường sản xuất insulin và biểu hiện protein liên kết, thể hiện các đặc điểm chức năng tương đương với các đảo tụy trong cơ thể. Đồng thời, nền tảng này cũng đã mô phỏng thành công các phản ứng bệnh lý xảy ra ở bệnh nhân tiểu đường, ví dụ như biểu hiện gia tăng các gen gây viêm. (a) Sơ đồ minh họa quá trình phát triển mực sinh học PINE từ chất nền ngoại bào (ECM) có nguồn gốc từ mô tụy (pdECM) và các protein màng đáy (BM); (b) Sơ đồ minh họa quá trình in tổ chức tế bào đặc hiệu đảo tụy, sử dụng các tế bào đảo tụy có nguồn gốc từ tế bào gốc và tế bào nội mô (EC). Như vậy, sản phẩm của nhóm nghiên cứu đã thúc đẩy sự trưởng thành của các tiểu đảo tụy có nguồn gốc từ tế bào gốc – mang lại tiềm năng lớn để cải thiện hiệu quả của các liệu pháp cấy ghép đảo tụy điều trị bệnh tiểu đường, đồng thời tạo nên một công cụ hữu hiệu cho nghiên cứu bệnh và phát triển thuốc. --------- TÀI LIỆU THAM KHẢO Kim M., et al. (2025). Bioprinting of bespoke islet-specific niches to promote maturation of stem cell-derived islets. Nature Communications, 16(1), 1430. DOI: 10.1038/s41467-025-56665-5
23/01/2026
Hiểu rõ hơn về “chữa khỏi HIV do ghép tế bào gốc”
Các chuyên gia khẳng định ghép tế bào gốc không phải phương pháp chữa trị HIV và cơ chế đẩy lùi bệnh chưa được xác định
23/01/2026
Tế bào gốc có thể nắm giữ chìa khóa để chữa khỏi HIV
Tính đến cuối tháng 9/2025, đã có 10 trường hợp nhiễm HIV đã được chữa khỏi sau khi cấy ghép tế bào gốc, điều đó mang lại hy vọng về tác động toàn cầu đối với việc chăm sóc HIV.
21/01/2026
