Liệu pháp CAR với các tế bào thuộc hệ miễn dịch bẩm sinh (P1)

Liệu pháp CAR-T đã tạo ra cuộc cách mạng trong điều trị các bệnh lý huyết học ác tính, tuy nhiên gặp nhiều thách thức khi áp dụng với u đặc. Những tế bào thuộc hệ miễn dịch bẩm sinh mang lại những lợi thế riêng với công nghệ CAR để mang lại lợi ích cho bệnh nhân ung thư dạng u đặc.

1. Liệu pháp thụ thể kháng nguyên khảm (CAR)

Thụ thể tế bào T (T-cell receptor, TCR) là phức hợp protein trên tế bào T, có chức năng nhận diện các mảnh kháng nguyên dưới dạng peptide liên kết với các phân tử MHC, từ đó hoạt hóa tế bào T để bắt đầu phản ứng miễn dịch. Tuy nhiên TCR không phát hiện được tất cả các kháng nguyên, do đó các nhà nghiên cứu đã thiết kế thụ thể nhân tạo được gọi là thụ thể kháng nguyên khảm (Chimeric Antigen Receptor – CAR) để có thể phát hiện những kháng nguyên xác định.

Trong thiết kế cấu trúc CAR, các nhà khoa học đã có những thay đổi so với thụ thể tự nhiên, đồng thời liên tục cải tiến như kết hợp các miền kích thích đồng thời, tiết cytokine gây viêm khi nhận diện kháng nguyên,… để tạo ra các thế hệ CAR khác nhau (hiện nay, nhiều thử nghiệm đang sử dụng đến thế hệ CAR thứ 5). Những cải tiến này nhằm tăng cường sự tăng sinh và khả năng sống sót của tế bào mang cấu trúc này, định hình lại vi môi trường khối u, cải thiện độ an toàn và khả năng kiểm soát của liệu pháp,…

Mặc dù vậy, liệu pháp CAR-T vẫn đối mặt với nhiều hạn chế, ví dụ như các tác dụng phụ nghiêm trọng (hội chứng giải phóng cytokine, độc tính thần kinh, bệnh ghép chống chủ - GvHD), hay những rào cản về vi môi trường và tính chất vật lý khối u khiến chúng không hiệu quả khi áp dụng trên các dạng ung thư u rắn. Vì vậy, sự quan tâm đang hướng đến các tế bào miễn dịch bẩm sinh (tế bào NK, đại thực bào, tế bào đuôi gai,…), với những lợi thế như khả năng tiêu diệt khối u tự nhiên, hoạt động độc lập với sự hạn chế của MHC, nguy cơ mắc GvHD thấp hơn,…

2. Cơ sở áp dụng liệu pháp CAR với các tế bào miễn dịch bẩm sinh

Các tế bào miễn dịch bẩm sinh tham gia vào hệ thống phòng thủ đầu tiên chống lại mầm bệnh và các biến đổi ác tính, với khả năng phản ứng nhanh chóng và phổ rộng với các kháng nguyên. Nhiều quần thể tế bào miễn dịch bẩm sinh tham gia vào vi môi trường khối u (vừa thúc đẩy vừa ức chế khối u), do đó việc thúc đẩy khả năng kháng u và giảm thiểu sự ức chế miễn dịch là một chiến lược đầy hứa hẹn trong liệu pháp ung thư. Chúng cũng đóng góp vào khả năng miễn dịch ung thư thông qua nhiều cơ chế như gây độc trực tiếp, gây độc tế bào phụ thuộc kháng thể, thực bào,…

Những tế bào này kết hợp cùng CAR đang được nghiên cứu để tăng cường khả năng nhắm đích khối u và độc tính tế bào. Do độc lập với MHC, các sản phẩm này có thể sản xuất hàng loạt để sử dụng đồng loại, giảm tính phức tạp của quy trình tự thân (như đối với CAR-T) và chi phí sản xuất thấp hơn. Chúng cũng cho thấy tỷ lệ độc tính thần kinh và hội chứng giải phóng cytokine thấp hơn CAR-T. Mỗi loại tế bào miễn dịch bẩm sinh đều có những đặc điểm sinh học độc đáo để cải thiện liệu pháp CAR, tạo nên những hướng đi đầy hứa hẹn cho thế hệ tiếp theo của công nghệ này.

Hai loại tế bào được nghiên cứu nhiều nhất trong khía cạnh này là tế bào NK (CAR-NK) và đại thực bào (CAR-M). Các loại tế bào khác chưa được nghiên cứu rộng rãi và chưa tiến xa trong phát triển lâm sàng, nhưng cũng là những hướng đi đầy hứa hẹn trong tương lai.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Jassaud M., et al. (2026). Innate immune cells in chimeric antigen receptor therapy. Molecular Therapy, 34(1), 97-116. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ymthe.2025.10.003

XEM THÊM

Cải biến di truyền giúp tăng cường hiệu quả liệu pháp tế bào miễn dịch trong điều trị ung thư: TCR-T và CAR-T https://ysinhtebao.com/lieu-phap-cart-tcrt/cai-bien-di-truyen-giup-tang-cuong-hieu-qua-lieu-phap-te-bao-mien-dich-trong-dieu-tri-ung-thu-tcr-t-va-car-t

Liệu pháp CAR-T: bước đột phá của liệu pháp tế bào trong điều trị ung thư https://ysinhtebao.com/lieu-phap-te-bao-mien-dich/lieu-phap-car-t-buoc-dot-pha-cua-lieu-phap-te-bao-trong-dieu-tri-ung-thu

Liệu pháp tế bào cho các bệnh ung thư dạng u đặc đã đạt nhiều thành tựu đột phá trong năm 2024 https://ysinhtebao.com/ung-thu-va-huyet-hoc/lieu-phap-te-bao-cho-cac-benh-ung-thu-dang-u-dac-da-dat-nhieu-thanh-tuu-dot-pha-trong-nam-2024