LIỆU PHÁP TẾ BÀO GỐC

Liệu pháp tế bào gốc là hướng tiếp cận tiên tiến trong y học tái tạo, dựa trên khả năng tự làm mới và biệt hóa của tế bào gốc thành nhiều loại tế bào chuyên biệt trong cơ thể. Nhờ đặc tính này, tế bào gốc có tiềm năng hỗ trợ phục hồi mô và cơ quan bị tổn thương.

Sự hình thành những quần thể tế bào không đồng nhất trong quá trình biệt hóa của tế bào gốc đa tiềm năng Tế bào gốc đa tiềm năng ở người (human Pluripotent Stem Cell – hPSC) là những tế bào có khả năng biệt hóa thành tất cả các loại tế bào có trong cơ thể, nhưng không biệt hóa được thành các tế bào thuộc phần phụ ngoài phôi (nhau thai, cuống rốn) nên không phát triển được thành cơ thể hoàn chỉnh. Những loại tế bào gốc đa tiềm năng được quan tâm nhiều nhất bao gồm tế bào gốc phôi (Embryonic Stem Cell – ESC) và tế bào gốc đa tiềm năng cảm ứng (induced Pluripotent Stem Cell – iPSC). Quá trình biệt hóa của hPSC hiếm khi diễn ra hoàn toàn đồng nhất, thường chứa hỗn hợp các tế bào ở các giai đoạn khác nhau. Sự thiếu đồng nhất này là kết quả của việc các tế bào phản ứng khác nhau với tín hiệu biệt hóa, tạo ra những tế bào khác nhau ngay cả trong điều kiện được kiểm soát. Sự không đồng nhất giữa các dòng và trong cùng một dòng: Sự khác biệt giữa các dòng tế bào gốc và sự khác biệt trong cùng một dòng đều góp phần tạo nên sự thiếu đồng nhất. Đặc điểm di truyền, trạng thái ngoại gen (epigenetic) và những điều kiện nuôi cấy có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của việc từng tế bào duy trì tính đa tiềm năng, hoặc chuyển sang các dòng tế bào chuyên hóa. Khi tế bào trải qua quá trình biệt hóa, chúng có thể diễn ra với tốc độ khác nhau. Một số tế bào chuyển đổi nhanh chóng, trong khi những tế bào khác chậm hơn, hoặc chúng đi theo các con đường khác nhau. Sự biệt hóa không đồng bộ này làm tăng khả năng tạo ra các trạng thái tế bào lệch khỏi con đường biệt hóa dự tính. Hình thành các loại tế bào không mong muốn: Khi các phân nhóm tế bào không biệt hóa hoàn toàn được thành tế bào đích, chúng có thể trở thành các dạng trung gian chưa trưởng thành hoặc hình thành các loại tế bào không thường có trong cơ thể sống. Những trạng thái này làm tăng độ phức tạp dẫn đến khó khăn trong ứng dụng tiếp theo, đồng thời làm giảm khả năng thực hiện chức năng mong muốn của sản phẩm cuối. Ngay cả khi quá trình biệt hóa tạo ra loại tế bào mong muốn, các tế bào tạo ra thường thiếu sự đa dạng, thiếu độ trưởng thành về chức năng và thiếu độ phức tạp về cấu trúc khi so sánh với các mô tự nhiên. Hạn chế này vẫn là một thách thức lớn trong việc tạo mô hình phát triển, nghiên cứu bệnh tật và tạo ra sản phẩm cho mục đích điều trị. TÀI LIỆU THAM KHẢO Atkeson T., et al. (2025). A novel paradigm for single-cell annotation in stem cell research. Stem Cell Reports. DOI: https://doi.org/10.1016/j.stemcr.2025.102707 23/01/2026

Tính an toàn và khả năng điều trị bệnh tim quá tải áp lực tâm thất trên mô hình khỉ của tế bào gốc người Quá tải áp lực tâm thất là một dạng bệnh lý tim mạch nguy hiểm, xảy ra khi sức căng thành tâm thất trong quá trình tâm thu quá mức do áp lực trong tâm thất tăng cao. Các nguyên nhân chính trực tiếp gây nên hiện tượng này là tắc nghẽn dòng chảy ra (hẹp động mạch phổi, động mạch chủ), hoặc sức cản cao đối với dòng máu chảy qua mạch máu ngoại vi mà tâm thất được nối vào (tăng huyết áp phổi, tăng huyết áp toàn thân). Bệnh nhân thường bị khó chịu ở nhiều cấp độ, khó thở, hồi hộp, hầu hết đều dẫn đến suy tim, thậm chí tử vong. Ở thời điểm hiện tại, việc điều trị cục bộ là giải pháp tạm thời, bệnh nhân cần được ghép tim – tuy nhiên việc ghép tim gặp nhiều khó khăn, phức tạp nên số lượng thực hiện được chưa cao. Trong hoàn cảnh đó, cấy ghép tế bào gốc để tái tạo mô, hỗ trợ chức năng tim trở thành một hướng đi đầy hi vọng. Một nghiên cứu được thực hiện bởi các nhà khoa học Hoa Kỳ, mới đăng tải trên tạp chí Cell Transplantation đầu tháng 11/2024 cho thấy những tế bào cơ tim được tạo nên từ tế bào gốc đa tiềm năng cảm ứng ở người có thể tích hợp vào tim đang trong tình trạng quá tải áp lực tâm thất ở khỉ. Trong nghiên cứu này, liệu pháp tế bào được sử dụng như một phương pháp điều trị bổ sung cho những phương pháp chữa bệnh hiện có. Các nhà khoa học đã thu thập nguyên bào sợi từ da của người hiến, sau đó tái lập trình để tạo ra tế bào gốc đa tiềm năng cảm ứng (induced Pluripotent Stem Cells – iPSCs) rồi điều hướng để chúng biệt hóa thành các loại tế bào tương thích với cơ tim. Những tế bào này được tiêm vào tim của khỉ mang bệnh lý quá tải áp lực tâm thất. Các tế bào đã tích hợp thành công vào lớp cơ tim. Tình trạng tim và sức khỏe tổng thể được theo dõi chặt chẽ trong suốt quá trình nghiên cứu. Các cơn nhịp nhanh thất xảy ra ở 5 trong tổng số 16 động vật thí nghiệm, trong đó 2 cá thể có tốc độ nhanh liên tục, tuy nhiên hiện tượng này biến mất trong vòng 19 ngày sau khi ghép tế bào. Kết quả của nghiên cứu đã chứng minh tính an toàn và khả năng ứng dụng của liệu pháp tế bào gốc đối với bệnh quả tải áp lực tâm thất. Đây là một bước tiến đầy hứa hẹn để ứng dụng tế bào gốc trong điều trị các bệnh tim mạch trên người sau này. --------- TÀI LIỆU THAM KHẢO Scholz J., et al. (2024). Human Stem Cell–Derived Cardiomyocytes Integrate Into the Heart of Monkeys With Right Ventricular Pressure Overload. Cell Transplantation, 33, 09636897241290367. 23/01/2026

Cấy ghép các tấm organoid võng mạc từ tế bào gốc phôi người để đóng lỗ hoàng điểm trên mô hình khỉ Hoàng điểm (điểm vàng) là một bộ phận nằm ở trung tâm của võng mạc, hình bầu dục rộng khoảng 3 mm, bao gồm tế bào gậy và tế bào nón, nơi đây là vị trí cho thị lực cao nhất giúp chúng ta có thể đọc sách, lái xe, nhìn các chi tiết nhỏ. Lỗ hoàng điểm xảy ra khi xuất hiện một vết rách nhỏ bên trong hoàng điểm, không tự liền lại và gây ảnh hưởng đến thị lực. Bệnh nhân lỗ hoàng điểm có cảm giác nhìn mờ, khi nhìn thẳng vật thể bị bẻ cong hoặc méo mó. Trong những năm qua qua, những tiến bộ trong kỹ thuật phẫu thuật đã đạt tỷ lệ đóng kín trên 90%, nhưng các trường hợp kháng trị vẫn thường xuyên được ghi nhận. Việc xử lý các lỗ hoàng điểm tái phát sau phẫu thuật là một thách thức lớn. Bên cạnh đó, ghép võng mạc đã cho thấy thành công về mặt giải phẫu, nhưng khả năng cải thiện thị lực vẫn còn hạn chế và không tránh khỏi hiện tượng khiếm khuyết trường thị giác ngoại vi. Các nhà khoa học Nhật Bản đã thử nghiệm sửa chữa thành công các lỗ hoàng điểm trên mô hình khỉ bằng cách cấy ghép các tấm organoid võng mạc có nguồn gốc từ tế bào gốc phôi người. Sau khi cấy ghép, các lỗ hoàng điểm đã đóng lại bằng cách liên tục lấp đầu không gian bằng mô võng mạc. Việc cấy ghép này đạt những kết quả tích cực khi mô ghép có thể sống sót và trưởng thành, các tế bào thụ cảm ánh sáng (tế bào gậy và tế bào nón) cũng phát triển tốt. Những thí nghiệm bổ sung cho thấy sự cải thiện về khả năng tập trung của mắt và phản ứng với ánh sáng. Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng chỉ ra một số cảnh báo, bao gồm tình trạng thải ghép nhé, có thể hạn chế khả năng tích hợp chức năng của mô được cấy ghép. Trong nghiên cứu này, họ đã kiểm soát tình trạng thải ghép bằng cách tiêm steroid. Ngoài ra, đây chỉ là kết quả đơn lẻ và mô hình không mô phỏng chính xác bệnh lý của lỗ hoàng điểm kháng trị ở người. Các tác giả cũng cho biết cần có thêm nhiều nghiên cứu khác để kiểm tra lợi thế của võng mạc có nguồn gốc từ tế bào gốc, bao gồm cả tác dụng bảo vệ đối với tế bào võng mạc của vật chủ, và cách thức tế bào trong mảnh ghép ảnh hưởng đến chức năng thị giác. Nhóm nghiên cứu cũng có kế hoạch thử nghiệm thiết lập một số hình thức giao tiếp synap giữa vật chủ và mảnh ghép trong thời gian quan sát dài hơn hay không. Mặc dù vậy, nghiên cứu này cho thấy tiềm năng cho lớn về việc cấy ghép tế bào gốc có thể trở thành một lựa chọn điều trị thực tế, an toàn và hiệu quả với rủi ro xâm lấn tối thiểu, đặc biệt là với các trường hợp lỗ hoàng điểm khó. Kết quả nghiên cứu được đăng trên tạp chí Stem Cell Reports đầu tháng 10 năm 2024. TÀI LIỆU THAM KHẢO Iwama Y., et al. (2024). Transplantation of human pluripotent stem cell-derived retinal sheet in a primate model of macular hole. Stem Cell Reports. DOI: https://doi.org/10.1016/j.stemcr.2024.09.002 23/01/2026

Liệu pháp tế bào gốc trung mô (MSC) từ dây rốn có thể cải thiện chức năng gan ở trẻ sơ sinh bị teo đường mật Trong cơ thể, mật là dịch tiêu hóa giúp cơ thể phân hủy và hấp thụ chất béo cùng các vitamin tan trong chất béo. Mật được sản xuất bởi gan và được vận chuyển đến ruột thông qua ống mật. Teo đường mật là tình trạng viêm và xơ hóa ở đường mật, ngăn cản dịch mật chảy từ gan xuống ruột non, khiến mật bị ứ đọng gây tổn thương gan, dẫn đến suy gan và tử vong nếu không phẫu thuật chữa khỏi. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây bệnh gan mạn tính ở trẻ sơ sinh và là lý do chính khiến trẻ em phải ghép gan. Phẫu thuật Kasai là phương pháp điều trị chính cho trẻ sơ sinh bị teo đường mật bẩm sinh, được thực hiện bằng cách cắt bỏ các ống mật bị tắc và sử dụng một phần ruột non để nối trực tiếp từ gan xuống ruột, khôi phục dòng chảy của ruột. Tuy nhiên, khả năng sống sót lâu dài của gan vẫn còn hạn chế: chỉ khoảng 40% sau 10 năm, và 20-30% sau 20 năm. Nhiều nghiên cứu trước đây đã mở ra hy vọng về tiềm năng lâm sàng của liệu pháp tế bào gốc trong việc làm chậm tiến triển bệnh, cải thiện tình trạng rối loạn chức năng gan. Trong một nghiên cứu mới công bố trên Journal of Pediatric Surgery, GS. Nguyễn Thanh Liêm và cộng sự đã chứng minh tế bào gốc trung mô từ dây rốn (umbilical cord-derived mesenchymal stem cell, UC-MSC) có thể cải thiện kết quả điều trị ở trẻ sơ sinh bị teo đường mật đã trải qua phẫu thuật Kasai tiêu chuẩn. Nhóm nghiên cứu đã điều trị cho 32 trẻ sơ sinh bằng phẫu thuật Kasai (thực hiện khi 52-112 ngày tuổi), sau đó 16 trẻ được chăm sóc tiêu chuẩn, 16 trẻ được truyền UC-MSC qua động mạch gan với liều lượng 1 triệu tế bào/kg cơ thể ở giai đoạn 6,1-13 tháng tuổi. Kết quả cho thấy, sau khoảng 12 tháng kể từ khi điều trị bằng tế bào gốc, nồng độ các dấu hiệu tổn thương gan trong máu (như bilirubin huyết thanh, các men gan, albumin,…) được cải thiện đáng kể so với trẻ chỉ được chăm sóc tiêu chuẩn. Nhóm truyền UC-MSC cũng có sự giảm điểm số PELD (The Pediatric End-Stage Liver Disease), một thước đo tiêu chuẩn để theo dõi mức độ nghiêm trọng của tổn thương gan ở bệnh nhân nhi. Tỷ lệ sống sót cũng cao hơn ở nhóm được điều trị tế bào gốc sau khoảng 3 năm (tỷ lệ sống sót 100%, trong khi nhóm chăm sóc tiêu chuẩn có 2/16 trẻ tử vong do suy gan giai đoạn cuối). Liệu pháp UC-MSC cũng được chứng minh là an toàn, khi không có biến cố bất lợi nào liên quan đến truyền dịch được ghi nhận trong quá trình truyền tế bào, và các biến cố bất lợi ghi nhận được trong quá trình theo dõi ở nhóm truyền tế bào gốc cũng ít hơn đang kể so với nhóm chỉ được chăm sóc tiêu chuẩn. Những kết quả trên đã cho thấy UC-MSC có thể là một liệu pháp bổ sung tiềm năng cho phẫu thuật Kasai ở trẻ sơ sinh bị teo đường mật, với động mạch gan là con đường đưa tế bào gốc nhanh chóng, an toàn và hiệu quả vào gan. Tuy vậy, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh cần có những nghiên cứu lớn hơn để xác nhận lợi ích của liệu pháp với nhóm bệnh nhân này, do bước đầu mới chỉ nghiên cứu trên số lượng bệnh nhân nhỏ và thiếu sự phân nhóm ngẫu nhiên. TÀI LIỆU THAM KHẢO Nguyen Thanh Liem, et al. (2025). Outcomes of allogeneic umbilical cord mesenchymal stem cell infusion for liver cirrhosis due to biliary atresia after Kasai operation. Journal of Pediatric Surgery 60(11): 162624. https://doi.org/10.1016/j.jpedsurg.2025.162624 23/01/2026

Đề xuất gỡ bỏ bài báo mới công bố về “tế bào gốc giúp làm giảm nguy cơ suy tim sau cơn đau tim” do những vấn đề nghiêm trọng liên quan đến dữ liệu Ngày 29 tháng 10 năm 2025, tạp chí khoa học The BMJ công bố kết quả một nghiên cứu cho thấy truyền tế bào gốc trung mô tách từ lớp thạch Wharton trong dây rốn (Wharton’s jelly derived mesenchymal stem cell, WJ-MSC) vào động mạch vành trong 3-7 ngày sau cơn đau tim giúp giảm tỷ lệ suy tim và các vấn đề liên quan, cũng như cải thiện chức năng tim so với việc chỉ được điều trị tiêu chuẩn. Báo cáo này đã gợi ý về việc truyền WJ-MSC có thể là một thủ thuật bổ sung có giá trị cho những bệnh nhân trải qua cơn đau tim để ngăn ngừa suy tim, giảm nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch bất lợi trong tương lai. Kết quả này gây tiếng vang lớn trên các phương tiện truyền thông, trong đó tờ New Scientist gọi nghiên cứu này là “bằng chứng mạnh mẽ nhất cho thấy tế bào gốc có thể giúp tim tự phục hồi”. Bạn đọc có thể tham khảo toàn văn bài báo tại https://doi.org/10.1136/bmj-2024-083382 hoặc tóm tắt tại https://ysinhtebao.com/tbg-trung-mo/lieu-phap-msc-giup-giam-nguy-co-suy-tim-sau-nhoi-mau-co-tim. Khoảng một tuần sau khi The BMJ đăng bài, website Retraction Watch đã tổng hợp những phát hiện về sự không nhất quán trong dữ liệu, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến kết quả của nghiên cứu này. Nổi bật là những bình luận của Dorothy Bishop (một nhà nghiên cứu tại Đại học Oxford, Vương quốc Anh, https://www.psy.ox.ac.uk/people/dorothy-bishop) và Nick Brown (Nghiên cứu sinh tại Đại học Groningen, Hà Lan) trên PubPeer, một trang web phi lợi nhuận cho phép người dùng bình duyệt các báo cáo khoa học sau khi xuất bản. Họ đều yêu cầu cần gỡ bỏ bài báo ngay lập tức, do những vấn đề về số liệu “không thể xảy ra ngẫu nhiên”, bao gồm một số điểm đáng chú ý như sau: - Nghiên cứu chỉ tuyển dụng bệnh nhân dưới 65 tuổi, tuy nhiên trong dữ liệu đi kèm có 127 bệnh nhân trên 65 tuổi. - Xuất hiện một “mô hình lặp lại kỳ lạ”, trong đó cứ 101 bản ghi dữ liệu thì hầu như tất cả các giá trị đều giống hệt nhau. Cân nặng của 288 trong 334 trường hợp được báo cáo đều là số nguyên và bội số của 5 (tính theo đơn vị kilogam), cũng là một dấu hiệu đáng chú ý. - Một số vấn đề về dữ liệu có thể đã được phát hiện trong quá trình bình duyệt ngang hàng (peer review), tuy nhiên dường như các tác giả đã không chia sẻ dữ liệu cho đến sau khi bình duyệt (tuy nhiên có những thông tin cho rằng dữ liệu đã được tải lên và chỉ chia sẻ với người bình duyệt, sau khi kết thúc quá trình bình duyệt thì dữ liệu mới được công khai). - Có sự xung đột lợi ích tiềm ẩn đối với tác giả Anthony Mathur, một cổ đông và là người được ủy thác của Heart Cells Foundation, tổ chức từ thiện tài trợ cho một đơn vị thực hiện liệu pháp tế bào gốc cho bệnh nhân mắc bệnh tim. - Một số vấn đề khác, bao gồm "sự khác biệt" giữa số lượng đối tượng được đăng ký (420) và số lượng bản ghi dữ liệu (360). Phản hồi những ý kiến này, tác giả liên hệ của bài báo, Armin Attar tuyên bố: nhóm tác giả đã nhận thấy một số điểm không nhất quán của dữ liệu trong quá trình kiểm tra nội bộ, và đang tiến hành đánh giá với một quá trình mất khoảng 2-3 tuần. Trong khi đó, Emma Dickinson, giám đốc quan hệ truyền thông của tạp chí The BMJ (nơi xuất bản bài báo), phát biểu: “Chúng tôi đã ghi nhận những lo ngại. BMJ rất coi trọng những cáo buộc về sự khác biệt trong dữ liệu.” Nhóm tác giả gồm 10 thành viên, trong đó 7 người đến từ Đại học Shiraz (Iran), 1 người làm việc tại Đại học Sharjah (UAE) và 2 người công tác tại Đại học Queen Mary London (Vương quốc Anh). Attar (tác giả đầu) có 5 bài báo khác bị đánh dấu, trong khi Azarpira (tác giả cuối) có tới 36 bài báo bị đánh dấu trên PubPeer vì những lo ngại về hình ảnh (trùng lặp hình ảnh trong các bài báo) và những vấn đề dữ liệu. Những ứng dụng về tế bào gốc trong điều trị các bệnh lý về tim đã từng gây nên những tranh cãi trong quá khứ. Năm 2018, Đại học Harvard và Bệnh viện Brigham and Woman's (Hoa Kỳ) đã đề nghị gỡ bỏ hơn 30 bài báo từ phòng thí nghiệm của Piero Anversa (một chuyên gia tim mạch tại trường Y Harvard), sau đó hàng chục bài trong số này đã bị tuyên bố gỡ bỏ. Cập nhật: Ngày 31/03/2026, Tạp chí BMJ chính thức rút bài báo, với lý do vẫn còn những lo ngại về độ tin cậy của thử nghiệm và tính toàn vẹn của dữ liệu, trong khi tác giả chính và cơ quan quản lý chưa thể giải quyết thỏa đáng những lo ngại đó. TÀI LIỆU THAM KHẢO https://retractionwatch.com/2025/11/06/sleuths-flag-complete-mismatch-in-data-of-bmj-stem-cell-study/ BÀI VIẾT LIÊN QUAN: - Liệu pháp tế bào gốc trung mô (MSC) giúp giảm nguy cơ suy tim sau nhồi máu cơ tim https://ysinhtebao.com/tbg-trung-mo/lieu-phap-msc-giup-giam-nguy-co-suy-tim-sau-nhoi-mau-co-tim - Chính thức: Tạp chí BMJ rút lại bài báo khoa học về nghiên cứu “tế bào gốc giúp làm giảm nguy cơ suy tim sau cơn đau tim” thực hiện tại Iran https://ysinhtebao.com/tin-tuc/bmj-rut-lai-bai-bao-ve-tbg-giup-lam-giam-nguy-co-suy-tim-sau-con-dau-tim 23/01/2026

Liệu pháp tế bào gốc trung mô (MSC) giúp giảm nguy cơ suy tim sau nhồi máu cơ tim Thử nghiệm lâm sàng PREVENT-TAHA8 cho thấy những kết quả đáng ngạc nhiên về tiềm năng giảm nguy cơ suy tim sau nhồi máu cơ tim của MSC 23/01/2026

Tính đa tiềm năng và điều hòa miễn dịch của tế bào gốc tủy răng sữa 1. Tế bào gốc tủy răng sữa Tế bào gốc từ tủy răng sữa (Stem cells from human exfoliated deciduous teeth – SHED) được coi là quần thể tế bào đầy hứa hẹn cho liệu pháp tế bào và kỹ thuật mô. Đây là những tế bào gốc còn non, có khả năng tăng sinh và hình thành các loại tế bào chuyên hóa tốt hơn so với tế bào gốc từ người trưởng thành. SHED nhận được sự quan tâm lớn của các nhà nghiên cứu, nhờ quá trình thu thập mẫu răng không xâm lấn mà chỉ tận dụng rác thải sinh học của quá trình thay răng tự nhiên, đồng thời tăng sinh mạnh, biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác nhau và có khả năng điều hòa miễn dịch. 2. Tính đa tiềm năng của tế bào gốc tủy răng sữa SHED mang các đặc điểm của tế bào gốc trung mô (Mesenchymal stem cell – MSC), nên có khả năng biệt hóa thành các loại tế bào của mô liên kết như xương, sụn, mỡ, cơ,… SHED đã được chứng minh là có khả năng biệt hóa xương cao hơn so với MSC từ các nguồn khác như mô mỡ, dây rốn, tủy xương,... Nhờ đặc tính này, SHED đã và đang được thử nghiệm nhiều trong các nghiên cứu về tái tạo xương và răng. Ví dụ, nhóm nhà khoa học Lee và cộng sự (Hàn Quốc) đã sản xuất các tấm tế bào từ SHED để ghép vào bên trong các trường hợp khe hở vòm miệng giúp tái tạo xương. Prahasanti và cộng sự cũng đã sử dụng vật liệu carbonate apatit để kết hợp với SHED thúc đẩy quá trình tái tạo xương. SHED và các tế bào gốc nha khoa khác có nguồn gốc từ tế bào mào thần kinh (Neural crest cells), nên có khả năng biệt hóa thần kinh cao hơn so với MSC từ các nguồn khác, tạo nên nguồn nguyên liệu đầy hứa hẹn cho các rối loạn thần kinh như chấn thương tủy sống, Parkinson, Alzheimer,… SHED có thể hình thành các quả cầu giống thần kinh, khi cấy vào thể vân của chuột mắc bệnh Parkinson đã cải thiện các rối loạn hành vi, bảo vệ các tế bào sản xuất dopamine và một số loại tế bào thần kinh khác trong cơ thể chuột. Bằng cách cảm ứng với nhiều chất khác nhau, các nhà khoa học đã biệt hóa in vitro được SHED thành tế bào giống thần kinh hoạch xoắn ốc, tế bào thần kinh ngoại biên, tế bào thần kinh đệm hình sao (astrocyte),… SHED cũng được sử dụng trong tái tạo nhiều loại mô khác. Yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (Vascular endothelial growth factor) có thể kích thích SHED biệt hóa nội mô – sinh mạch, thúc đẩy quá trình tái tạo mạch máu. SHED cũng có thể biệt hóa thành tế bào gan, tế bào ống đường mật, tế bào beta tiết insulin, tế bào thụ cảm ánh sáng võng mạc. 3. Khả năng điều hòa miễn dịch SHED và các tế bào gốc nha khoa khác có thể tương tác với vi môi trường viêm để điều hòa miễn dịch tại chỗ. Nhiều nghiên cứu cho thấy môi trường điều kiện hóa không huyết thanh của SHED (serum-free conditioned media of SHED, SHED-CM) hoặc các thể tiết ngoại bào (extracellular vesicle, EV) có chức năng điều hòa các tế bào hoặc mô khác, cho thấy liệu pháp không sử dụng trực tiếp tế bào là một chiến lược hiệu quả trong y học tái tạo. Nhiều nghiên cứu đã sử dụng SHED-CM để điều trị thoái hóa khớp, viêm võng mạc sắc tố, Parkinson, tái tạo xương, … SHED-EV được thử nghiệm trong điều trị viêm nha chu, lupus ban đỏ hệ thống, chống viêm sụn khớp thái dương hàm,… Với tác dụng điều biến các tế bào miễn dịch, SHED, SHED-CM và SHED-EV đã có tác dụng tích cực với nhiều bệnh toàn thân như Alzheimer, suy gan cấp, xơ gan, tổn thương thận cấp, trẻ hóa da,… Như vậy, nhờ việc được thu từ nguồn mô không xâm lấn và khả năng tinh mạnh mẽ, SHED đang trở thành một nguồn nguyên liệu đầy hứa hẹn cho liệu pháp tế bào. Đặc tính đa tiềm năng và khả năng điều hòa miễn dịch đã thúc đẩy chúng tham gia nhiều hơn trong các thử nghiệm điều trị bệnh. Liệu pháp tế bào dựa trên SHED có thể sử dụng trực tiếp tế bào, hay sử dụng môi trường cảm ứng (SHED-CM) và thể tiết ngoại bào (SHED-EV), đều mang lại những tín hiệu đầy hứa hẹn. Tuy nhiên, các cơ chế hoạt động của quá trình biệt hóa cần được nghiên cứu sâu hơn để có thể đưa liệu pháp dựa trên SHED trở thành hiện thực lâm sàng. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Rosa V., et al. (2016). Pluripotency of stem cells from human exfoliated deciduous teeth for tissue engineering. Stem Cells International, 2016(1), 5957806. https://doi.org/10.1155/2016/5957806 2. Guo R., and Yu J. (2022). Multipotency and immunomodulatory benefits of stem cells from human exfoliated deciduous teeth. Frontiers in Dental Medicine, 3, 805875. https://doi.org/10.3389/fdmed.2022.805875 23/01/2026

Lưu trữ tế bào gốc răng sữa: quy trình thực hiện và kiểm soát chất lượng mẫu 1. Lưu trữ tế bào gốc răng sữa Tế bào gốc răng sữa được lấy từ tủy của răng sữa rụng tự nhiên ở trẻ em, có khả năng tự tái tạo và biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác nhau trong cơ thể. Tế bào gốc từ răng sữa (Stem Cell from Human Exfoliated Deciduous Teeth – SHED) mang các đặc điểm tương tự tế bào gốc trung mô từ tủy xương, mô mỡ, dây rốn, đồng thời có một số lợi thế như thu thập mẫu không xâm lấn, tốc độ tăng sinh nhanh, khả năng biệt hóa mạnh mẽ, đặc biệt là biệt hóa thần kinh và xương. Vì vậy, việc lưu trữ tế bào gốc tủy răng sữa mang lại hy vọng ứng dụng điều trị các bệnh lý cho tương lai của trẻ. Ngoài răng sữa, các loại tế bào gốc nha khoa khác cũng được quan tâm trong các nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng và lưu trữ như tế bào gốc từ tủy răng trưởng thành (Dental Pulp Stem Cell – DPSC), tế bào gốc dây chằng nha chu (Periodontal Ligament Stem Cell – PDLSC), tế bào gốc nhú đỉnh (Stem Cell from Apical Papilla – SCAP),… Trên thế giới, nhiều ngân hàng đã hoạt động lưu trữ các loại tế bào gốc nha khoa (chủ yếu là SHED và DPSC) như BioEden (Hoa Kỳ), Future Health (Anh), Dentcell (Mexico), Mothercell (Ấn Độ),… Ở Việt Nam, lĩnh vực này cũng được quan tâm trong vài năm trở lại đây, tiêu biểu là Ngân hàng mô thuộc Hệ thống Y tế Vinmec, Ngân hàng mô Fbiomed VN. 2. Quy trình thực hiện 2.1. Thu thập mẫu - Sàng lọc mẫu: Người hiến được thực hiện các xét nghiệm để sàng lọc ban đầu nguy cơ nhiễm khuẩn, nhiễm virus cho mẫu lưu trữ. Đồng thời, các ngân hàng sinh học cũng đưa ra những tiêu chuẩn lựa chọn và tiêu chuẩn loại trừ để đảm bảo chất lượng tốt nhất. - Thu thập mẫu: Người hiến cần được vệ sinh răng miệng, răng sau khi thu thập được đưa ngay vào dung dịch chuyên dụng để đảm bảo tủy được bảo tồn. Nhiều ngân hàng khuyến cáo cần nhổ răng ngay khi mới lung lay, nhiều ngân hàng khác chấp nhận việc để răng rụng tự nhiên. - Vận chuyển mẫu: Dung dịch vận chuyển thường là các loại đệm như PBS hoặc HBSS, cá biệt BioEden và một số ngân hàng khuyến cáo bảo quản mẫu trong sữa bò. Thời gian vận chuyển từ khi nhổ răng đến ngân hàng lưu trữ thường từ một đêm đến 48 giờ. 2.2. Phân lập và nuôi cấy tăng sinh tế bào gốc - Việc phân lập và nuôi cấy tăng sinh tế bào gốc cần được thực hiện trong môi trường phòng sạch và có tủ an toàn sinh học cấp II - Mẫu răng được vệ sinh, tiếp cận mô (tủy răng) và phân lập tế bào gốc, sau đó nuôi cấy tăng sinh để nhân lên số lượng lớn - Quy trình phân lập và nuôi cấy tăng sinh cần đảm bảo “…quá trình xử lý không làm thay đổi các đặc điểm sinh học liên quan của tế bào hoặc mô” 2.3. Kiểm soát chất lượng tế bào gốc - Định danh tế bào: SHED hay DPSC cần thể hiện các đặc điểm cơ bản của tế bào gốc trung mô, bao gồm (i) bám dính trên bề mặt đĩa nuôi cấy nhựa và thể hiện hình thái đặc trưng; (ii) biểu hiện các dấu ấn bề mặt đặc trưng, bao gồm tỷ lệ dương tính CD105, CD73 và CD90 đạt trên 95%, tỷ lệ dương tính CD45, CD34, CD14 hoặc CD11b, CD79α hoặc CD19 và HLA‐DR không quá 2%; (iii) có khả năng biệt hóa ba dòng, gồm dòng tạo xương, tạo mỡ, tạo sụn. - Tỷ lệ tế bào sống: Tỷ lệ ngày trước lưu trữ thường yêu cầu ở mức 80-100% - Độ tinh sạch: Không nhiễm vi khuẩn, vi nấm, mycoplasma, virus - Tính xác thực: Cần đảm bảo loại trừ các yếu tố định danh mẫu sai như nhiễm chéo, thay đổi vị trí hoặc dán nhãn sai, một số đơn vị như Cơ quan Dược phẩm Châu Âu (European Medicines Agency, EMA) yêu cầu xét nghiệm trình tự DNA lặp lại ngắn (Short Tandem Repeat – STR) để đảm bảo định danh mẫu chính xác khi xuất mẫu. - Sự ổn định di truyền: Các mẫu SHED và DPSC cần thời gian nuôi cấy và số lần cấy chuyển tối thiểu để duy trì tính ổn định di truyền, và cần có phương pháp đánh giá thích hợp 2.4. Bảo quản đông lạnh tế bào gốc - Mẫu tế bào gốc được hạ lạnh từ nhiệt độ phòng về nhiệt độ phù hợp (khoảng -80oC đến -90oC) và lưu trữ trong nitơ pha lỏng (-196oC) hoặc pha hơi (<-135oC) -Môi trường bảo quản đông lạnh chứa các chất bảo quản đông lạnh như dimethyl sulfoxide (DMSO), propylene glycerol, polyvinylpyrrolidone,… để ức chế sự phát triển của tinh thể băng, vốn có thể phá vỡ màng tế bào làm tế bào bị vỡ - Một số ngân hàng thực hiện đông lạnh toàn bộ răng hoặc mô răng, nhưng gặp nhiều hạn chế kỹ thuật liên quan khả năng tách tế bào gốc sau rã đông và ứng dụng lâm sàng 2.5. Kiểm soát chất lượng trong quá trình lưu trữ - Để đánh giá chất lượng của ngân hàng sinh học, kiểm soát chất lượng sau khi rã đông phải là một phần của quy trình ngân hàng và phải được thực hiện trên một ống mẫu đông lạnh, vài tháng sau khi bảo quản lạnh - Các tiêu chí kiểm soát chất lượng sau khi rã đông mẫu bao gồm: tỷ lệ tế bào sống, định danh tế bào (hình thái, biểu hiện dấu ấn bề mặt, biệt hóa ba dòng) 3. Chuẩn hóa và chứng nhận ngân hàng tế bào gốc răng sữa - Các ngân hàng cần được kiểm tra, đánh giá và chứng nhận bởi các cơ quan có thẩm quyền trước khi hoạt động, bao gồm các quy trình vận hành dịch vụ, quy trình kỹ thuật, quản lý rủi ro,… - Từng mẫu lưu trữ cần được lập hồ sơ và kiểm soát thông tin, sẵn sàng cung cấp cho các cơ quan có thẩm quyền để kiểm tra, giám sát TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Zeitlin B. D. (2020). Banking on teeth–Stem cells and the dental office. Biomedical journal, 43(2), 124-133. DOI: https://doi.org/10.1016/j.bj.2020.02.003 2. Khaseb S., et al. (2021). Dental stem cell banking: Techniques and protocols. Cell Biology International, 45(9), 1851-1865. DOI: https://doi.org/10.1002/cbin.11626 Xem thêm - Tế bào gốc từ tủy răng sữa (SHED) https://ysinhtebao.com/tbg-trung-mo/te-bao-goc-tu-tuy-rang-sua - Các loại tế bào gốc nha khoa (Dental Stem Cell): nguồn thu nhận và tiềm năng ứng dụng của chúng https://ysinhtebao.com/tbg-trung-mo/cac-loai-te-bao-goc-nha-khoa - Bảo quản đông lạnh tế bào https://ysinhtebao.com/nuoi-cay-tb/bao-quan-dong-lanh-te-bao - Quy định về sàng lọc người hiến mẫu để tạo ra sản phẩm Liệu pháp tế bào tại châu Âu và Hoa Kỳ https://ysinhtebao.com/quy-dinh/quy-dinh-ve-sang-loc-nguoi-hien-mau-de-tao-ra-san-pham-lieu-phap-te-bao-tai-hoa-ky-va-chau-au - ISCT nói gì và quy ước thế nào về tế bào gốc trung mô (MSC) https://ysinhtebao.com/quy-dinh/isct-noi-gi-va-quy-uoc-the-nao-ve-msc - Tạp nhiễm trong quá trình nuôi cấy tế bào https://ysinhtebao.com/nuoi-cay-tb/tap-nhiem-trong-qua-trinh-nuoi-cay, xét nghiệm vi sinh vật https://ysinhtebao.com/qc/xet-nghiem-vi-sinh-vat-trong-nuoi-cay-te-bao-dong-vat và xét nghiệm mycoplasma https://ysinhtebao.com/qc/xet-nghiem-mycoplasma-trong-nuoi-cay-te-bao 23/01/2026

Các loại tế bào gốc nha khoa (Dental Stem Cell): nguồn thu nhận và tiềm năng ứng dụng của chúng Tế bào gốc trung mô (Mesenchymal stromal/stem cells – MSC) có thể được phân lập từ những mô khác nhau như tủy xương, mô mỡ, dây rốn,… đồng thời có khả năng biệt hóa thành nhiều loại tế bào trong cơ thể như tế bào thần kinh, gan, thận, xương, sụn, mỡ,… Đây là một trong những loại tế bào đang được nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng nhiều nhất hiện nay. Từ những năm 2000, các nhà khoa học đã phân lập được tế bào gốc từ các vị trí khác nhau trong vùng miệng, những loại tế bào gốc nha khoa (Dental Stem Cell – DSC) này đều thể hiện các đặc điểm của MSC, đồng thời có những đặc trưng độc đáo, mang lại tiềm năng lớn trong ứng dụng điều trị các bệnh. 23/01/2026

Tế bào gốc từ tủy răng sữa (SHED) 1. Răng sữa - một nguồn tế bào gốc độc đáo ở trẻ em Răng sữa được mọc từ giai đoạn sớm (khoảng 6 tháng tuổi), đến 3-4 tuổi thì hầu hết trẻ có 20 răng. Răng sữa đóng vai trò quan trọng trong nhai, nói, thẩm mỹ của khuôn mặt. Đến khoảng 5-6 tuổi, răng sữa bắt đầu lung lay và được thay thế bởi răng vĩnh viễn. Thông thường, những chiếc răng này sẽ bị vứt bỏ, tuy nhiên người ta có thể tách được tế bào gốc từ tủy răng sữa. Những tế bào gốc thu nhận từ đây có các đặc điểm của tế bào gốc trung mô – chìa khóa của y học tái tạo hiện nay. 2. Đặc điểm của tế bào gốc từ tủy răng sữa Tế bào gốc từ tủy răng sữa (Stem Cells from Human Exfoliated Deciduous Teeth – SHED) mang những đặc điểm giống tế bào gốc trung mô (Messenchymal Stem Cell – MSC), có thể biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác nhau như tế bào thần kinh, mỡ, sụn, xương, cơ, phổi, gan, thận… đồng thời có khả năng điều hòa miễn dịch. Những nghiên cứu gần đây cho thấy SHED có tiềm năng biệt hóa thần kinh và xương cao hơn MSC từ các nguồn khác (mỡ, tủy xương, dây rốn,…) nên được quan tâm nhiều trong điều trị các bệnh lý thần kinh, tái tạo xương và các bệnh nha khoa. SHED có tốc độ tăng sinh cao, khả năng duy trì đặc điểm khi nuôi cấy lâu dài, giữ được các đặc tính sau quá trình bảo quản lạnh lâu dài, do đó có thể được lưu trữ để sử dụng trong tương lai, tương tự như tế bào gốc từ các nguồn khác như máu cuống rốn, dây rốn, mô mỡ,… 3. Tiềm năng ứng dụng của tế bào gốc tủy răng sữa SHED đang được sử dụng trong nhiều thử nghiệm lâm sàng tương tự như MSC, đồng thời những đặc điểm độc đáo giúp SHED được quan trâm nhiều trong các bệnh lý thần kinh và tái tạo xương, các bệnh nha khoa - Nha khoa: tái tạo tủy răng, phục hồi khả năng tưới máu trong ống tủy hoại tử, tái tạo xương răng - Tái tạo xương: sửa chữa khe hở vòm miệng, phục hồi xương hàm - Các bệnh lý thần kinh: điều trị tổn thương não, rối loạn thoái hóa thần kinh, cải thiện chứng đau thần kinh - Điều trị tổn thương ở các cơ quan: phục hồi tổn thương thận do thiếu máu cục bộ, suy gan - Chữa lành vết thương ngoài da - Điều trị bệnh rối loạn chuyển hóa: tiểu đường type 2 - Điều trị bệnh tự miễn: Lupus ban đỏ hệ thống TÀI LIỆU THAM KHẢO Miura M., et al. (2003). SHED: stem cells from human exfoliated deciduous teeth. Proceedings of the National Academy of Sciences, 100(10), 5807-5812. https://doi.org/10.1073/pnas.0937635100 Martinez Saez D., et al. (2016). Stem cells from human exfoliated deciduous teeth: a growing literature. Cells Tissues Organs, 202(5-6), 269-280. https://doi.org/10.1159/000447055 Ko C. S., et al. (2020). Stem cells from human exfoliated deciduous teeth: a concise review. Current Stem Cell Research & Therapy, 15(1), 61-76. https://doi.org/10.2174/1574888X14666191018122109 Naderi F., et al. (2022). The therapeutic effects of stem cells from human exfoliated deciduous teeth on clinical diseases: A narrative review study. American Journal of Stem Cells, 11(2), 28. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9123506/ Xem thêm: - Đại cương về tế bào gốc: Tế bào gốc trung mô https://ysinhtebao.com/tbg/te-bao-goc-trung-mo-msc - ISCT nói gì và quy ước thế nào về tế bào gốc trung mô (MSC) https://ysinhtebao.com/quy-dinh/isct-noi-gi-va-quy-uoc-the-nao-ve-msc 23/01/2026

Triển vọng của liệu pháp tế bào gốc trung mô (MSC) trong điều trị đột quỵ thiếu máu cục bộ gây tổn thương não ở trẻ sơ sinh Đột quỵ thiếu máu cục bộ động mạch trong giai đoạn sinh (Perinatal arterial ischemic stroke – PAIS) là tình trạng cục máu đông xuất hiện ở động mạch não của trẻ ở thời điểm trước, trong hoặc ngay sau khi sinh. Tình trạng này xuất hiện ở khoảng 1/2.300 trẻ sơ sinh đủ tháng sinh ra còn sống, với tỷ lệ tử vong là 3,49/100.000 trẻ. Tình trạng này gây tổn thương não và các khuyết tật thần kinh suốt đời, bao gồm bại não, các vấn đề về hành vi, khó khăn về nhận thức và ngôn ngữ. Điều trị hiện tại cho PAIS tập trung vào kiểm soát co giật và các bệnh nhiễm trùng liên quan, chưa có phương pháp hiệu quả để làm giảm tổn thương não. Gần đây, nhiều bằng chứng cho thấy tế bào gốc trung mô (Mesenchymal stem/stromal cell – MSC) có khả năng cải thiện chức năng ở các trường hợp đột quỵ, cả trên mô hình động vật và ở người trưởng thành, mở ra chiến lược điều trị bệnh lý này bằng phương pháp tế bào gốc. 23/01/2026

Liệu pháp tế bào gốc trung mô điều trị tự kỷ được chấp thuận tại Nhật Bản Ngày 7 tháng 8 năm 2025, Biostar (một công ty công nghệ tế bào gốc hàng đầu tại Hàn Quốc) đã công bố rằng bệnh viện Trinity Clinic (đơn vị hợp tác của công ty tại Osaka, Nhật Bản) đã được Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản chấp thuận điều trị chứng tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc trung mô từ mô mỡ tự thân của Biostar. 23/01/2026