Cơ quan dược phẩm châu Âu từ chối cấp phép cho Tacquell – liệu pháp tế bào TIL để điều trị ung thư hắc tố
1. Tacquell – Liệu pháp tế bào TIL tự thân
Tacquell là một sản phẩm thuốc điều trị tiên tiến (Advanced Therapy Medicinal Product – ATMP) được phát triển bởi Viện Ung thư Hà Lan (Netherlands Cancer Institute - NKI) để điều trị cho người trưởng thành mắc ung thư hắc tố giai đoạn tiến triển (giai đoạn IIIC đến IV) không thể phẫu thuật cắt bỏ, đã kháng với thuốc ức chế thụ thể PD-1.
Bản chất của Tacquell là liệu pháp tế bào lympho thâm nhiễm khối u (Tumor-infiltrating lymphocyte – TIL) có nguồn gốc từ u hắc tố tự thân. Quy trình điều trị bao gồm các bước: phẫu thuật cắt u từ cơ thể bệnh nhân, thu thập tế bào lympho tự nhiên thâm nhập vào khối u, sau đó nuôi cấy tăng sinh chúng bên ngoài cơ thể, kết hợp hóa trị chuẩn bị trên bệnh nhân, cuối cùng truyền các tế bào đã tăng sinh vào cơ thể bệnh nhân để kích hoạt khả năng tiêu diệt tế bào ác tính của chúng.
Xem thêm: Liệu pháp TIL trong điều trị u đặc: Triển vọng và thách thức https://ysinhtebao.com/lieu-phap-tbmd-khac/lieu-phap-til-trien-vong-va-thach-thuc
Hồ sơ xin cấp phép của Viện Ung thư Hà Lan được xây dựng dựa trên kết quả của thử nghiệm lâm sàng có tên M14TIL (mã số đăng ký NCT02278887, https://clinicaltrials.gov/study/NCT02278887). Đây là nghiên cứu lâm sàng pha III, ngẫu nhiên, có đối chứng, được thực hiện trên 168 bệnh nhân trưởng thành mắc ung thư hắc tố giai đoạn IIIC đến IV không thể phẫu thuật, được chia thành 2 nhóm điều trị, với nhóm can thiệp được sử dụng liệu pháp Tacquell, so với nhóm đối chứng sử dụng thuốc điều trị chuẩn là ipilimumab (kháng thể kháng điểm kiểm soát miễn dịch CTLA-4). Tacquell có ưu thế vượt trội khi giúp kéo dài thời gian sống không bệnh tiến triển (Progression-Free Survival), với trung vị đạt 7,2 tháng – so với mức 3,1 tháng ở nhóm đối chứng, cũng như thời gian sống thêm toàn bộ (Overall Survival – OS) là 25,8 tháng so với 18,9 tháng ở nhóm đối chứng. Các biến cố bất lợi độ 3 trở lên liên quan đến điều trị xảy ra ở tất cả các bệnh nhân nhóm can thiệp (chủ yếu là suy tủy do hóa trị liệu), so với 57% ở nhóm đối chứng. Những kết quả hứa hẹn trên đã tạo nên tiếng vang lớn khi được báo cáo tại hội nghị của Hiệp hội Y khoa Ung thư Châu Âu (European Society for Medical Oncology – ESMO) năm 2022, cũng như đăng tải trên tạp chí y học New England Journal of Medicine (NEJM).
2. Tacquell bị khuyến nghị từ chối cấp phép tại châu Âu
Dù sở hữu kết quả PFS ấn tượng, nhưng tại cuộc họp cuối tháng 6 năm 2026, Ủy ban về Thuốc dùng cho Người (The Committee for Medicinal Products for Human Use – CHMP) thuộc Cơ quan Dược phẩm Châu Âu (European Medicines Agency – EMA) đã khuyến nghị không cấp phép cho liệu pháp này.
CHMP từ chối cấp phép dựa trên kết luận rằng không thể xác định được sự cân bằng giữa lợi ích và rủi ro của Tacquell dựa trên bộ dữ liệu đã nộp. Cơ quan này đã phát hiện những vấn đề nghiêm trọng về việc tuân thủ Thực hành Lâm sàng Tốt (Good Clinical Practice – GCP) trong nghiên cứu chính, làm ảnh hưởng đến độ tin cậy và tính toàn vẹn của dữ liệu lâm sàng, đồng thời gây khó khăn trong việc truy vết hoặc tái tạo dữ liệu. Thiết kế nghiên cứu và cách phân tích dữ liệu cũng không mang lại sự tin tưởng. Dữ liệu an toàn không đầy đủ dẫn đến tính an toàn của Tacquell và phác đồ điều trị liên quan đã không thể đánh giá đầy đủ. Về mặt sản xuất, việc tuân thủ Thực hành Sản xuất Tốt (Good Manufacturing Practice) cũng không có đầy đủ minh chứng, hoặc có nhiều điểm không đạt.
Mặc dù vậy, cánh cửa vẫn chưa khép lại hoàn toàn, Viện Ung thư Hà Lan có thể yêu cầu xem xét lại ý kiến này trong vòng 15 ngày kể từ khi nhận được thông báo, trước khi Ủy ban Châu Âu ra quyết định cuối cùng. Sự thất bại của Tacquell tại hội đồng đánh giá của CHMP tháng 6 năm 2026 là bài học đắt giá cho ngành công nghệ sinh học, các liệu pháp điều trị không chỉ cần có ý tưởng khoa học xuất sắc, mà những yếu tố như tính minh bạch của dữ liệu thử nghiệm và quy trình sản xuất nghiêm ngặt mới là tấm vé quyết định cho khả năng của chúng tiến đến với thị trường thương mại.
Xem thêm: FDA trì hoãn việc phê duyệt liệu pháp tế bào và gen do các vấn đề về quy trình sản xuất và kiểm soát sản phẩm https://ysinhtebao.com/quy-dinh/ly-do-fda-tri-hoan-phe-duyet-lieu-phap-te-bao-va-gen
Tài liệu tham khảo:
1. Thông tin về Tacquell trên website chính thức của EMA https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/tacquell
2. Rohaan M. W., et al. (2022). Tumor-infiltrating lymphocyte therapy or ipilimumab in advanced melanoma. New England Journal of Medicine, 387(23), 2113-2125. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2210233
