Tế bào học

Kỹ thuật mô và chế tạo sinh học trong xây dựng mô hình ung thư giai đoạn sớm Phần 1: Vi môi trường khối u ở giai đoạn sớm - nền tảng định hình quá trình khởi phát và tiến triển ung thư 20/10/2026

Định danh sai – một vấn đề nghiêm trọng trong nghiên cứu sinh học tế bào Năm 2017, Horbach và Halffman công bố nghiên cứu đánh giá thực trạng định danh sai dòng tế bào và ảnh hưởng của vấn đề này đối với độ tin cậy của nghiên cứu khoa học. Kết quả cho thấy sai sót trong xác thực tế bào đã lan rộng trong tài liệu khoa học và tiếp tục ảnh hưởng đến các nghiên cứu sau đó. 16/10/2026

Sự chết tế bào và ứng dụng trong y học Tính đến nay, đã có khoảng 20 dạng chết tế bào khác nhau được xác định. Những dạng chết tế bào này giúp các nhà khoa học nghiên cứu các cơ chế sinh học nền tảng và sự tiến hóa, đồng thời có hướng can thiệp để điều trị nhiều bệnh lý khác nhau. 06/10/2026

Chặng đường 20 năm phát triển của tế bào gốc đa tiềm năng cảm ứng (iPSC) Giáo sư Yamanaka, cha đẻ của tế bào gốc đa tiềm năng cảm ứng (iPSC), đã đúc kết lại chặng đường 20 năm phát triển của loại tế bào này với bài viết “Two decades of induced pluripotent stem cell research: From discovery to diverse applications” (Hai thập kỷ nghiên cứu tế bào gốc đa tiềm năng cảm ứng: Từ khám phá đến các ứng dụng đa dạng) đăng trên tạp chí Cell Stem Cell tháng 03/2026. 25/08/2026

Chính phủ Hàn Quốc tước bỏ giải thưởng cao quý đối với tác giả “vụ gian lận thế kỷ” trong nghiên cứu tế bào gốc Bê bối chấn động của Giáo sư Hwang Woo-suk (Hàn Quốc) được coi như một trong những vụ gian lận khoa học lớn nhất thế kỷ 21. Từ vị thế “anh hùng dân tộc”, biểu tượng cho tham vọng chinh phục đỉnh cao công nghệ sinh học của nhân loại, ông đã rơi xuống vực sâu sau khi những nghiên cứu đột phá bị vạch trần là sản phẩm của sự dối trá. Mới đây nhất, ngày 14 tháng 7 năm 2026, Chính phủ Hàn Quốc chính thức hoàn tất thủ tục tước bỏ giải thưởng khoa học cao quý nhất của ông sau 22 năm. 17/07/2026

Bước ngoặt sinh học 2026: Tổng hợp thành công tế bào nhân tạo mô phỏng sự sống Đầu tháng 7 năm 2026, các nhà khoa học Mỹ đã công bố một thông tin chấn động trong giới sinh học: tạo ra tế bào nhân tạo hoàn chỉnh đầu tiên trên thế giới có khả năng thực hiện một vòng đời trọn vẹn. Thành tựu dường như chỉ có trong phim khoa học viễn tưởng này có thể là bước ngoặt làm thay đổi y học, khoa học vật liệu và hóa học công nghiệp. 10/07/2026

Sự cố nóng lên tạm thời trong bảo quản mẫu đông lạnh Sự cố nóng lên tạm thời xảy ra khi mẫu được bảo quản lạnh bị tiếp xúc với nhiệt độ cao vượt mức kiểm soát trong khoảng thời gian ngắn. Mặc dù có vẻ không đáng kể, nhưng ngay cả việc tăng nhiệt độ nhỏ cũng có thể khởi động một chuỗi phản ứng sinh học bên trong tế bào. 09/03/2026

Các dấu hiệu đặc trưng cho sự lão hóa của tế bào gốc soma Mặc dù tế bào gốc nhìn chung được bảo vệ khỏi một số cơ chế lão hóa so với các tế bào đã biệt hóa, tuy nhiên chúng vẫn dễ bị tổn thương bởi nhiều tác nhân gây căng thẳng (stress). 02/02/2026

Tế bào trình diện kháng nguyên và sự kích hoạt miễn dịch Tế bào trình diện kháng nguyên (APC) là những tế bào biểu hiện kháng nguyên lạ đã liên kết với MHC trên bề mặt của nó, nhờ đó tế bào T có thể nhận diện phức hợp này bằng cách thông qua thụ thể tế bào T (TCR). 25/01/2026

Vai trò của tương tác giữa đại thực bào liên quan đến khối u và nguyên bào sợi liên quan đến ung thư trong môi trường vi mô của sarcoma mô mềm Sarcoma là một loại ung thư hiếm gặp phát triển từ các mô liên kết của cơ thể như xương, cơ, mỡ, dây thần kinh, mạch máu,… Sarcoma mô mềm (soft tissue sarcoma – STS) phát triển ở cơ, mỡ, gân, dây chằng, mô xơ, mạch máu, chiếm khoảng 80% các trường hợp sarcoma, là loại ung thư nguy hiểm, với tỷ lệ sống thêm 5 năm chỉ khoảng 15% nếu đã di căn và khoảng 81% nếu chưa lan rộng. Trong STS, vi môi trường khối u (tumor microenvironment – TME) không chỉ hoạt động như một chất nền tăng trưởng cho tế bào ung thư mà còn là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hành vi của khối u và đáp ứng điều trị. TME chứa hai thành phần tế bào trung tâm là đại thực bào liên quan đến khối u (tumor-associated macrophage – TAM) và nguyên bào sợi liên quan đến ung thư (cancer-associated fibroblast – CAF), sự tương tác giữa các tế bào và các phân tử tín hiệu giúp điều chỉnh sự tăng sinh, xâm lấn và di căn của khối u. CAF giải phóng nhiều phân tử tín hiệu như IL-6, TGF-β, PDGF, HIF-1α và SPP1, kích hoạt và thu hút TAM, đồng thời thúc đẩy sự phân cực của chúng về phía kiểu hình M2, được biết đến với hoạt động tiền ung thư. Các cytokine này kích thích sự hình thành mạch máu bất thường, tái cấu trúc chất nền ngoại bào (extracellular matrix – ECM) và cơ chế thoát miễn dịch. Đồng thời, TAM tiết ra IL-34, CSF1R, VEGF và MMP, giúp tăng cường hoạt hóa CAF và thúc đẩy sự tăng sinh và di cư của tế bào khối u. Tương tác hai chiều này tạo ra một vòng lặp: TAM kích hoạt CAF thông qua các yếu tố như SPP1, MMP2/9 và EGF, tăng cường khả năng tái cấu trúc ECM và hỗ trợ khối u xâm lấn của CAF. Ngược lại, CAF tiết ra các chất hoạt hóa PDGF và IL-6/STAT3, thúc đẩy sự tuyển dụng, sự sống sót và sự phân cực của TAM. Hơn nữa, trục này ức chế các phản ứng miễn dịch chống khối u: CAF sản xuất axit lactic và TGF-β, ức chế sự tăng sinh tế bào T, trong khi TAM biểu hiện PD-L1, ngăn chặn hoạt động của tế bào T thông qua con đường PD-1/PD-L1. Nhìn chung, mạng lưới kết hợp TAM-CAF tổ chức lại vi môi trường khối u theo hướng ủng hộ xơ hóa, ức chế miễn dịch và ủng hộ sinh mạch, tăng cường sự tăng sinh, di cư và trốn tránh miễn dịch của tế bào khối u trong các khối u mô mềm. TÀI LIỆU THAM KHẢO Zhou J., et al. (2025). The prognostic role of tumor-associated macrophage and cancer-associated fibroblast interactions in soft tissue sarcoma microenvironments. iScience 28(11): 113851. DOI: https://doi.org/10.1016/j.isci.2025.113851 24/01/2026

Atlas mới về tế bào miễn dịch giúp chẩn đoán và điều trị cá nhân hóa cho người châu Á Các nhà khoa học từ Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan và Ấn Độ đã cùng tham gia một nghiên cứu để tạo ra bản đồ đa dạng miễn dịch châu Á (Asian Immune Diversity Atlas – AIDA), phân tích toàn diện về các tế bào miễn dịch từ nhiều quần thể người châu Á khác nhau. Sự đa dạng sinh học của con người chịu ảnh hưởng của các yếu tố như tuổi tác, giới tính và nguồn gốc di truyền, tác động đáng kể đến kết quả sức khỏe, khiến cho những bản đồ tham chiếu theo từng nhóm dân số trở nên cần thiết để có những hiểu biết lâm sàng chính xác. Bản đồ này có thể hỗ trợ những chẩn đoán chính xác hơn và mang lại phương pháp điều trị cá thể hóa cho người châu Á, đồng thời giải quyết được một vấn đề quan trọng trong nghiên cứu hệ gen toàn cầu, vốn trước đây chủ yếu tập trung vào các nhóm dân số châu Âu. Các nhà khoa học đã phân tích hơn 1,2 triệu tế bào miễn dịch từ 625 người hiện khỏe mạnh, đồng thời đánh giá các yếu tố về dân tộc, độ tuổi, giới tính ảnh hưởng đến tỷ lệ tế bào miễn dịch và sự biểu hiện gen. Kết quả cho thấy tuổi tác và giới tính ảnh hưởng đến các tế bào miễn dịch khác nhau giữa các nhóm dân tộc châu Á. Trong một số trường hợp, các loại tế bào và biểu hiện gen được phát hiện phổ biến hơn 2-8 lần ở một số quần thể nhất định. Sự khác biệt đó có thể giúp cải thiện chẩn đoán bệnh và đánh giá rủi ro sức khỏe, giải thích tại sao một số người có khả năng mắc một số bệnh truyền nhiễm hoặc tự miễn cao hơn người khác. Ví dụ: người Thái Lan có tỷ lệ tế bào đơn nhân thấp hơn, cho thấy cần phải xem xét yếu tố dân tốc khi cân nhắc hiến mẫu; người Hàn Quốc có tỷ lệ tế bào T điều hòa thấp hơn, liên quan đến nguy cơ mắc các bệnh tự miễn cao hơn; người Singapore gốc Ấn có gen FCER1A hoạt động mạnh hơn người gốc Hoa, dẫn đến phản ứng miễn dịch có sự khác biệt; ngoài ra cũng tìm thấy mối liên hệ giữa các biến thể di truyền liên quan đến bệnh ở quần thể người Nhật Bản và các loại tế bào miễn dịch cụ thể, chẳng hạn biến thể liên quan đến viêm khớp dạng thấp với gen HIF1A. Những phát hiện này cho thấy việc kết hợp hồ sơ miễn dịch với dữ liệu di truyền có thể mở đường cho việc chẩn đoán và điều trị chính xác hơn theo từng nhóm dân số ở châu Á. Các bác sỹ có thể sử dụng AIDA để xây dựng xét nghiệm máu thế hệ mới nhằm chẩn đoán nhiều loại bệnh khác nhau. TÀI LIỆU THAM KHẢO Kock K.H., et al. (2025). Asian diversity in human immune cells. Cell, 188(8), 2288-2306. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cell.2025.02.017 24/01/2026

Nghiên cứu tế bào gốc năm 2026: những lợi ích, hạn chế và ứng dụng chính Tế bào gốc (stem cells) là những tế bào chưa phân hóa hoặc phân hóa một phần, có thể biến đổi thành nhiều loại tế bào khác nhau để thực hiện chức năng trong cơ thể. Tế bào gốc được kích hoạt quá trình biệt hóa tạo nên các tế bào chuyên hóa khi các mô/cơ quan trong cơ thể cần được bổ sung tế bào hoặc sửa chữa/tái tạo. 23/01/2026

TẾ BÀO HỌC